Hen/hun - geen reclame voor de Taalunie

Tijdens een discussie over de vraag of Vlamingen wel goede vertalers kunnen zijn werd mijn aandacht eens gevestigd op het feit dat 'hun' in het Nederlands ook wel eens wordt gebruikt voor het indirect object. In de volksmond ook wel het ‘meewerkend voorwerp’, maar eigenlijk bestaan er meer soorten indirecte objecten dan het meewerkend voorwerp alleen. Jawel er bestaat het meewerkend voorwerp, het belanghebbend, het ondervindend, het possessief en het ethisch. Meewerkend kennen we allemaal, belanghebbend is wat we met ‘voor’ ook zouden kunnen uitdrukken, ondervindend is wat iets als gevoel ondervindt (‘De woorden ontglipten hem’), het possessief is een vreemde uitdrukking die bezit uitdrukt zonder bezittelijk voornaamwoord (soms te vervangen door ‘bij’: De wind blies (bij) hem in het gezicht.) en ethisch: Dat is me wat.

Volgens mijn [I]Taalboek[/I], van de heren Smedts en Van Belle, beide professoren aan de KULeuven, wordt ‘hun’ ‘traditioneel als meewerkend en belanghebbend voorwerp’ gebruikt. Dat is dus simpel: ‘We schenken hun een glas jenever in’ (belanghebbend) en ‘We geven hun een klap.’ (meewerkend) Maar het is nog altijd ‘De woorden ontglipten hen’ (ondervindend), ‘De wind blies hen in het gezicht’ (possessief) en ‘Dat was hen daar wat moois’ (ethisch). [I]Onze Taal[/I] breidt de regel nog vrolijk uit door ‘hun’ ook nog te adviseren in sommige van de laatste drie gevallen (je moet [I]hun[/I] immers kunnen vervangen door voorzetsel + hen). Bij hen wordt het dus misschien ‘De wind blies hun in het gezicht’ (als de spreker vindt dat hij daar ‘bij’ kan tussenwurmen), maar het wordt wel zeker ‘Dat schoot hun in het verkeerde keelgat’, want het is toch zeker ook ‘Dat schoot bij hen in het verkeerde keelgat.’ Dus het possessief voorwerp is opeens ook maar ‘hun’ geworden. Helemaal gek wordt het als we de Taalunie erbij halen. Zij houden het bij het meewerkend, belanghebbend en ondervindend voorwerp,die het van hun moeten hebben. Dus het wordt zeker ‘De woorden ontglipten hun,’ terwijl dat door mijn twee professoren nog werd aanzien als iets anders. Ze lijken het er zelf niet over eens te zijn. Daarom dus dat [I]Onze Taal[/I] zo lief is ons ook nog een lijst met honderden werkwoorden te verschaffen zodat we allemaal zonder twijfel hun en hen zonder fouten kunnen gebruiken.

Waar komt dat probleem nu vandaan? Het is duidelijk dat niemand echt goed weet waar het probleem zit en wat nu net het juiste gebruik van hun en hen is. Raar maar waar, het concept van hen/hun werd bedacht door één man in 1625: Christiaan Van Heule. Hij was wiskundige en wetenschapper en natuurlijk ook Latinist zoals zoveel geleerden uit zijn tijd. Dus, zoals nog menig ander linguïst uit zijn tijd (ook over het Kanaal) vond hij dat het Nederlands toch zeker ook naamvallen of ‘gevallen’ moest kennen. Jammer genoeg bestonden die naamvallen niet en moest hij zich in bochten wringen om er toch maar bewijzen voor te vinden. Zo prijst hij de genitief aan als ‘van + substantief’. Het behoeft geen betoog dat een genitief niet simpelweg een voorzetsel van + substantief nodig heeft om genitief genoemd te worden, noch kennen we een vocatief in het Nederlands. Toen al niet, maar de man ging dus vrolijk door en stelde het woordje ‘hun’ voor als datief voor het voornaamwoord ‘zij’ meervoud. ‘Hen’ vond hij dan meer geschikt voor de accusatief. Een mens kan daarmee leven, ware het niet dat ondertussen het Systeem Van Heule is gereduceerd tot het gebruik van ‘hun’ in de enkele gevallen hierboven aangegeven. De vraag is natuurlijk ook of de heer Van Heule wel goed de draagwijdte van zijn eigen regel kende. Zou hij gezegd hebben ‘Het is hun teveel’ of ‘Het is hen teveel.’?

Eigenlijk kennen we dus voor het meewerkend, belanghebbend en ondervindend voorwerp de datief en voor het possessief en ethisch voorwerp de accusatief. Dat is hoogst vreemd te noemen, want er is geen enkele taal waar het indirect object door verschillende naamvallen wordt bediend. Nederlands zou hiermee alleen staan. Nog vreemder wordt het echter, als we weten dat het possessief voorwerp ook als possessieve datief en het ethisch voorwerp als ethische datief worden aangeduid. In het Duits worden ze natuurlijk ook als datief verbogen: ‘Der Wind blies ihm ins Gesicht,’ en ‘Es war ihm zu laut.’ Dat is logisch want de ethische datief komt alleen voor bij koppelwerkwoorden, waarbij traditioneel wat als lijdend voorwerp kan bestempeld worden deel is van het naamwoordelijk gezegde en in de nominatief wordt verbogen. Het is immers te koppelen met het onderwerp (vandaar het woord ‘koppelwerkwoord’). Er kan dus geen accusatiefverbuiging gebruikt worden voor de ethische datief, zelfs niet als de Taalunie dat feitelijk voorschrijft, want het is eenvoudigweg taalkundige nonsens.

Bovendien moeten we nog opmerken dat ‘zij’ het enige persoonlijke voornaamwoord is dat zulke datief kent, want ik, jij, hij, zij (sing), wij en jullie hebben dat niet. Zou ‘zij’ (pl) dan het enige zijn in onze taal dat zo’n onderscheid kent? Nederlands zou ook de enige taal zijn waar het indirect object twee naamvallen kent, iets wat zelfs in oudere talen niet voorkomt. En we zouden iets dat datief genoemd wordt gaan verbuigen als een accusatief… Dat is toch wel heel vreemd, of is er toch ergens een klepel die in de verkeerde klok hangt?

Waarschijnlijk wel.

Daarom zijn de Taalunie, noch [I]Onze Taal[/I], noch de ANS, noch mijn twee professoren het eens over hetzelfde fenomeen en verkiest nagenoeg elke spreker in de praktijk ‘hen’ als algemeen objectvoornaamwoord, zoals in het Engels dus.

Rare jongens, die Nederlandssprekers.

What Prince Harry said to his brother William while waiting for the bride

Someone could obviously not keep his curiosity under control while Kate was walking down the aisle, but more than look round, Prince Harry said something to his brother William...

"Wait until you see what she's got on."

That made me laugh.

I admire William for not looking round at all at that point.

Prince Harry, there are people who can lip read in this world, but fun must be had by all, including you and your brother. And admittedly, she really did look stunning, sorry, still looks stunning at this moment.



:)

Hema, Randstad en hun hoofddoek

Eergisteren werd in België, Genk meerbepaald, een vrouw ontslagen bij winkelketen Hema voor het dragen van een hoofddoek tijden de werkuren. Wel ontslagen… laten we zeggen dat de winkel een storm van reacties had ontvangen waardoor Hema zich genoodzaakt zag Randstad te vragen de uitzendkracht met haar hoofddoek niet meer terug te sturen. Het ging hier zelfs om een Vlaamse vrouw die zich had bekeerd tot de Islam en sinds vijf jaar, naar ik begrijp, begonnen was met het dragen van een hoofddoek. Ze had al in Antwerpen gewerkt met die hoofddoek en nu, na haar huwelijk, in Genk. Hema wist dan ook nog te zeggen in een persbericht, waarschijnlijk wat beduusd, dat diezelfde hoofddoek geen probleem vormde in Nederland, maar dat Hema zich aanpast aan het land waar het zich vestigt. Het is zelfs zo dat Hema zijn eigen hoofddoeken heeft, met Hema-logo. Alsof die winkelketen dan moet worden aangeklaagd voor racisme.

Ik wil het hier niet hebben over het onrecht dat Hema en Randstad deze vrouw aandoen. Het zijn zij niet die een probleem hebben. Uiteindelijk moet een winkel klanten hebben, want dat is zijn essentie. Als al die klanten worden afgeschrikt door die ene hoofddoek, dan zij het zo, dan moet die hoofddoek maar weg, zo simpel is dat. Ook al is het dan enorm wraakroepend. Randstad kan evenmin veel verweten worden vermits zij een klant hebben: Hema, en die klant bepaalt nog altijd Randstads inkomen. Dus, zelfde geval als Hema: de hoofddoek moet eruit, of moet toch wachten tot er een andere klant komt die die hoofddoek geen probleem vindt, wat tot nu toe niet zo gemakkelijk is gebleken. Vandaar natuurlijk het grote probleem in de uitzendsector, al aangekaart vorig jaar, dat vreemdelingen in het algemeen worden gediscrimineerd.

Wie er wel een probleem heeft is de Vlaming zelf. De hoofddoek lijkt wel een rode lap op een stier. "Ocharme die vrouw, die wordt verdrukt, we moeten haar bevrijden, ze moet en zal die hoofddoek afzetten." Vrijheid, blijheid. Vrijheid in de zin van het neo-liberalisme: we mogen niet langer vrij zijn, we moeten het zijn. Zo erg dat we niet meer vrij zijn om vrij te zijn. Parlementsleden zoals Filip De Winter blaffen mensen af op de publiekstribune van het parlement omdat ze een hoofddoek aanhebben. Ze zouden geen respect hebben voor het parlement en de neutraliteit van de staat! Maar sinds wanneer is de burger in een neutrale staat al even neutraal als de staat zelf? Sinds wanneer is de leerling in een staatsschool al even onreligieus als de school zelf? Dat gaat niet op en het is belachelijk. De neutraliteit van de staat is er alleen om de burger te beschermen tegen discriminatie op basis van religie/filosofie/principes van staatswege, in de rechtbank bijvoorbeeld (“Oh, u bent katholiek, dan moet u dubbel zoveel boete betalen voor uw parkeerovertreding als die vrijzinnige liberaal die naast u staat.”), niet om die principes van neutraliteit op te leggen, want dan is de staat niet langer neutraal en maakt ze zich schuldig aan hetzelfde als paradoxaal genoeg, Saoedi-Arabië. Zelfs parlementsleden zouden buiten die neutraliteit moeten vallen. Jawel, ze mogen naar de kerk, ze mogen van de daken schreeuwen dat ze socialist, vrijzinnig of ecologist zijn. Waarom niet? Moest dat niet mogen, dan kunnen we het parlement afschaffen. Het is een illusie te denken dat eender welk mens neutraal is in zijn denken. Het is gewoon onmogelijk.

Recent rees het idee bij mijn man en mij van misschien voor een aantal jaar naar Saoedi-Arabië te trekken. Niet voor het weer of de fantastische mensen, natuurlijk, maar voor een rijkelijk belastingvrij inkomen daar. Omdat ik wel wat meer wilde weten over die grote boze wolf, heb ik wat gelezen over dat land, en over de principes die ze er hanteren. Ik kreeg recent ook een boek van mijn vader, meer bepaald de Caïro-trilogie van Naguib Mahfouz, uitgegeven bij De Geus. Het is interessant om te zien hoe die maatschappij werkt, met een strikte scheiding tussen de seksen, wat wij wraakroepend vinden, maar toch niet zozeer anders en ongelukkiger voor die mensen, me dunkt.

I.v.m. Tussen Twee Paleizen verbaasde het mij van bij het begin dat er wel naar vrouwen wordt gekeken, wordt gedronken, wordt gerookt, drugs al dan niet. Zolang het binnenskamers gebeurt, is er niets aan de hand. Ook niet in Saoedi-Arabië nu. Er zijn geen kerken en er mogen geen religieuze symbolen binnen behalve Islamitische, maar wat u doet in uw huis, is uw probleem. We moeten dan wel een kanttekening maken bij de zedenpolitie, die zich, zelfs naar moslimstandaarden, meer permitteert dan ze eigenlijk mag. Zo is er de hoofddoek. Er is voorgeschreven in de Saoedische wet dat vrouwen zo’n lange jas aanmoeten, een kabaya, die hun lichaam bedekt behalve hun haar. Er staat niet in de wet, paradoxaal genoeg, dat ze een hoofddoek aanmoeten. Westerlingen kunnen dan ook wegkomen zonder hoofddoek rond te lopen in minder conservatieve delen van het land zoals Jeddah… totdat ze iemand van de zedenpolitie tegenkomen die hen opdraagt hun hoofd te bedekken. Niemand die die vrouw heeft gelyncht daarvoor, ook Saoedi’s niet.

Alhoewel Tussien Twee Paleizen in Egypte speelt en niet in Saoedi-Arabië, mogen we veronderstellen dat prostitutie en drinken evenveel immoreel zijn als in Saoedi-Arabië. Toch schrijft Mahfouz met verbazende normaliteit over minnaressen, dronkenschap, wijn en schrijft hij over de boezem en billen van vrouwen alsof ze waren gekleed in een topje en een jeans. Het is wat vreemd voor mij om dat te zien. Ik had het idee, zoals zovelen met mij waarschijnlijk, dat moslimvrouwen losse kleren moeten dragen om hun figuur te verhullen zodanig dat ze mannen niet kunnen verlijden. Als dat zo was, dan was dat een wat nutteloze operatie. Het is zelfs nog erger als de vrouw des huizes in het boek voor de eerste keer in haar leven een sluier aantrekt om de eerste keer in veertig jaar buiten te komen:

“[…]het was de eerste keer dat ze een sluier droeg, waarin de bevallige lijnen van haar figuur, die gewoonlijk door de wijde gilbaabs werden verhuld, goed uitkwamen.”

Het is toch wel vreemd dat wij die sluier zien als iets dat ons figuur wegneemt, terwijl het hier als iets moois wordt beschreven. Haar kleed binnenshuis is dan ook minder aantrekkelijk dan dat buitenshuis… Dan moet er wat mis zijn met onze perceptie in plaats van die van onze Egyptische vriend. Ofwel is het een boodschap van Mahfouz die duidelijk maakt dat het innerlijk van de mens - de mensen in het huis over wie gewaakt wordt door de man des huizes sajjid Ahmed - gewoon mens is en diezelfde mens pas mooi of lelijk is als hij een jas krijgt en zich naar buiten toe profileert. Het is inderdaad zo dat de mensen in het huis nooit buiten komen, of toch de meisjes niet. Waarschiinlijk uit schrik dat ze zich ook zullen verliezen in drank en de goede dingen van het leven, zoals sajjid Ahmed zelf. Het is inderdaad zo dat sajjid Ahmed alwetend is, zoals Allah, en dat de enige keer dat zijn vrouw Amina zich buiten waagt ze verwond raakt door een auto. De wereld is veel veiliger binnen en een mens moet beschermd worden tegen die lelijke invloeden. En dat is nu net wat men in Saoedi-Arabië probeert en wat wij proberen te doen in de westerse wereld door de hoofddoek te bannen. We denken dat we moslimterrorisme een halt toeroepen door de hoofddoek te verbieden, in Saoedi-Arabië denken ze zonde in het algemeen een halt toe te roepen door alles te verbieden. Hoe simplistisch kan een mens beginnen denken?

De reden waarom hoofddoeken en meer extremere vormen ervan zoals boerka’s en konsoorten, in zwang zijn gekomen is zelfs Islamspecialisten niet duidelijk. Het lijkt een later gebruik te zijn. De eerste sluiers zouden gedragen zijn door de vrouwen van de profeet Mohammed zelf en zouden dan, bij wijze van eerbetoon, zijn gedragen door vrouwen van stand die het zich konden veroorloven hele dagen gesluierd rond te lopen zonder er nadeel of hinder van te ondervinden (zoals boerenvrouwen bijvoorbeeld).

In het vele materiaal dat ik tot nu toe gelezen heb over Saoedi-Arabië in combinatie met Mahfouz en de Koran zelf (die Mahfouz vaak aanhaalt), is mij één ding opgevallen: de Koran en de principes die eruit voortkomen zijn heel erg transcendent en ietwat te vergelijken met die van de Quakers, alhoewel die laatsten Christenen zijn. Hoewel er tegenwoordig ook agnostische Quakers en ja, zelfs Islamitische Quakers, bestaan. Quakers zijn puriteins, maar op een vrijere manier dan andere godsdiensten, als we het een godsdienst kunnen noemen. Ze zijn de enige puriteinen (als dat al een respectabele term voor hen is) die abortus aan de vrouw zelf over laten en die niets tegen euthanasie hebben, ze oordelen niet want dat is alleen Gods rol. Hun benadering is een van de juiste morele weg volgen, niet wat wel of niet mag, en al zeker niet opgelegd door een of andere bisschop of paus. In die zin staan ze dicht bij de Islam. Ze hechten bijzonder veel belang aan vrede, gelijkheid, integriteit en eenvoud. Dit dan wel zo ver dat ze de eerste winkeliers waren die een vaste prijs hadden voor hun koopwaar, daar dat getuigde van eerlijkheid en eenvoud. De ene klant was namelijk dezelfde als de andere en moest dan ook niet minder of niet meer betalen dan zijn voorganger. Integriteit ook als het moeilijk is te zeggen wat je denkt tegen een vriend. Eerlijk duurt het langst, is inderdaad hun leuze. Enz. De liefdadisheid die moslims opgedragen wordt (het afgeven van een deel van hun inkomen aan de armen) is daar om Allah te danken voor de rijkdom die Hij de persoon heeft verschaft en die te delen met de minder gelukigge mensen in de wereld. De Ramadan is er om na te denken over onze eigen lusten en onze eigen wil. Ramadan heeft niets te maken met alleen het zeichzelf ontzeggen van voedsel, maar ook met geen ruzie maken en alle potentiële zonden die een mens kan begaan. De maand brengt een mens dichter bij Allah en dichter bij zichzelf, de creatie van Allah. Islam, voor zover ik het begrijp, propageert een levenswijze voor de mens die doordringt tot in zijn dagelijks leven zoals de Quakers, en die moet zorgen voor innerlijke rust. Een mens moet eerst en vooral innerlijk een goed mens zijn, dus drugs en alcohol… ze leiden af van God en dus zijn ze verkeerd. We kunnen dan ook begrijpen waarom alcohol verboden is voor moslims. Een moslim in Engeland zal inderdaad liever hebben dat zijn kinderen geen alcohol aanraken dan dat ze in de goot liggen. Dat er in Saoedi-Arabië de doodstraf wordt gevraagd voor alcohol- en drugssmokkel is dan ook niet te verbazen. Alcohol en drugs zijn een kwaad en dat kwaad moet koste wat het kost uit de maatschappij geweerd worden. Niet dat er geen alcohol te krijgen is… op de zwarte markt of in Bahrein, maar je kan het best niet vragen op de hoek van de straat of het van de daken schreeuwen.

En nu komen we bij het Hijab-principe. Nee, het is geen soort hoofddoek alleen, het is het algemene principe van bescheidenheid. Het wordt ten andere ook aan mannen voorgeschreven en draagt beide seksen op zich bescheiden te kleden, zoals de Quakers. Niets mag afleiden van Gods werk: de mens. Hij is niet zijn uiterlijk alleen. Dus mannen en vrouwen lopen rond in dezelfde kledij, weinig interessant. Alleen binnenshuis zullen ze iets aantrekken dat van Zara komt. Interessant, zeg nu zelf.

Een Saoedische man, en bij uitbreiding een moslimman, zal nooit (of zou toch niet moeten) met een vreemde vrouw alleen zijn. Dat is ongepast. Niet in een taxi (paradoxaal genoeg), niet ergens anders. Van de ene kant, als westerse vrouw, vind ik dat wat vreemd, maar van de andere kant is dat niet zo vreemd. Het is geen blijk van te weinig respect, eerder van teveel. Er zou eens iets moeten gebeuren waardoor beide mensen toegeven aan hun lusten. Lusten horen niet thuis in een goed moreel mens. Ze zijn een deel van het huwelijk en daarmee basta. Mogelijke verlokking is de eerste stap op de immorele weg, en dus is het verkeerd. Dus, totale scheiding van de seksen, dat is de gemakkelijkste manier om ontucht tegen te gaan. Vergelijk het met het chaperonneren van ongetrouwde meisjes vroeger. Niet omdat we de meisjes niet vertrouwden, maar omdat een man niet te vertrouwen was; omdat een man moest goedgekeurd zijn voor hij een vinger naar het meisje uitstak. In onze maatschappij van nu is de scheiding der seksen wel een probleem. We vinden dat vrouwen gelijk zijn aan mannen en daarmee basta en dat moet tot uiting komen aan de buitenkant. We moeten dezelfde dingen mogen, we moeten in het parlement, we moeten in de beheerraad van bedrijven zetelen. In een moslimmaatschappij zijn vrouwen ook gelijk, alleen niet aan de oppervlakte. Ze mogen rijkdom hebben en beheren, al sinds mensenheugenis. Dat mochten vrouwen niet in Europa tot de eeuwwisseling. Bij scheiding houden ze de kinderen tot ongeveer hun tiende jaar. Ook onbestaande in Europa tot de eeuwwisseling. Nu worden kinderen ondertussen heen en weer gesleurd tussen de ouders en zelfs tussen scholen. Want co-ouderschap. Niemand vraagt zich af wat het kind zelf daarvan vindt. Vrouwen en mannen mogen scheiden, dat is ook al een stap in de goede richting. Scheiden kon namelijk lang niet in de westerse maatschappij, en als het dan kon werden de kinderen resoluut aan de man toegewezen. Daarna dan weer aan de vrouw. De vader, arme man, had bezoekrecht van een dag om de twee weken. Alsof de vader niet belangrijk is in het leven van een kind. In de moslimwereld heeft mevrouw het recht de kinderen te houden zolang ze hun moeder nodig hebben, en daarna gaan ze naar de man en de vrouw heeft het recht ze te zien en te spreken. Onbestaande in Europa voor heel lang. En ja, als een vrouw overspel pleegt wordt ze gestenigd, maar overspel is iets immoreels. Het is niet omdat wij, als westerse maatschappij immorele daden accepteren dat een staat als Saoedi-Arabië dat moet. Als de staat Saoedi-Arabië zo graag een moreel bastion wil zijn, dan kunnen ze dat in ieder geval maar best afdwingen.

Zover ik het begrijp is elke immorele daad, of het stelen, liegen of overspel is, een zonde tegen het mensdom zelf en die wordt, onder de sharia bestraft, heel erg zelfs. Het is begrijpelijk, als het hoogste goed het redden van de ziel van ieder mens is, dat zulke slechte invloeden streng bestraft worden. Het is ook niet zo dat de mensen die zulke dingen doen niet weten wat eraan vast hangt. Jammer genoeg zouden ze in Saoedi-Arabië wel eens moeten leren dat de politie niet altijd gelijk heeft, maar fouten gebeuren nu eenmaal. Nog altijd worden mensen in de VS geëxecuteerd op basis van weinig bewijs. Dan kunnen we dat niet beter noemen. West-Europa verhangt dan wel weer geen mensen meer voor moord, maar het aantal moorden is er wel groter dan in Saoedi-Arabië, dat in de top 30 van landen in de wereld met de minste moorden komt. De vraag is of de straf de mensen niet afschrikt.

Maar dat hoogste goed: de morele mens komt ook terug in die hoofddoek en het huwelijk zelf. Het huwelijk wordt niet gevormd door de bruid en bruidegom in kwestie die op elkaar verliefd worden en, zoals bij ons, komen vertellen aan hun ouders dat ze gaan trouwen, wat die er ook van mogen vinden. Nee, het huwelijk is een contract tussen twee families en de twee partners in kwestie hebben elkaar soms zelfs niet gezien. Goede huwelijksbemiddelaarsters (geen mannen natuurlijk, want die mogen niet alleen zijn met vreemde vrouwen) brengen twee mensen samen die bij elkaar passen, zoals de Indiërs dat nu ook nog doen. Niet op ‘hoe ziet hij eruit’, maar op ‘wie past er bij hem/haar’. Het was zelfs verbazend te lezen in Mahfouz’ boek dat er zelfs weinig over het uiterlijk wordt gedacht. Natuurlijk wil het meisje in kwestie zich wel opmaken voor de huwelijksbemiddelaarsters, maar als er dan een aanzoek komt gaat het de familie niet om ‘hoe komt hij er voor’. Zoals bij de Quakers wordt een huwelijk dus gevormd op basis van karakter en op basis van de families die het erover eens zijn. Een vrouw kan ten andere ook weigeren als ze er niet mee instemt. Dan kunnen we wel zeggen dat het wat neerbuigend is een huwelijk te regelen voor een vrouw of man, maar van de andere kant zijn er genoeg voorbeelden van huwelijken die slecht gaan ondanks het feit dat de partners er zelf voor kozen (het laatste voorbeeld is Brigitta Callens en haar man. Het huwelijk hield drie maanden stand). Van de andere kant zijn er natuurlijk ook slechte paren, gevormd door dit soort huwelijksbemiddeling, maar dat is geen reden om deze praktijk radicaal af te wijzen, evenmin als het mislukken van liefdeshuwelijken in het westen er een is om maar weer terug te gaan naar het gearrangeerde huwelijk. Beide hebben hun voor- en nadelen.

In de westerse wereld van vandaag zijn wij vrouwen gelijk: we mogen alles dat mannen mogen, maar aan de andere kant moeten we ook vanalles dat vast hangt aan die gelijkheid. We mogen niet langer werken, we moeten een carrière hebben, we moeten geld verdienen – of we het nu nodig hebben om ons huis af te betalen of niet, meestal jammer genoeg wel -, we moeten naar beter streven, we moeten autorijden… Een vrouw, of bij uitbreiding man, die dat alles niet wil en thuis wil blijven voor haar/zijn kinderen kan ofwel niet om financiële redenen ofwel krijgt die commentaar van mensen die niet begrijpen hoe een mens een mens kan zijn zonder een volle agenda, een full-time job en een volle bankrekening die zorgt voor een enorm huis met een enorme kost en een prachtige designkeuken en misschien nog twee Toyota’s voor de deur… Het is onbegrijpelijk voor de meeste mensen waarom iemand zou verkiezen geen stress te hebben over wat er nog allemaal moet gedaan worden in het huishouden, rustig nog een boekje kan lezen in de namiddag, ’s morgens rustig zijn krant kan lezen, niet op zaterdag moet gaan winkelen met al de anderen… welke rust er neerdaalt zonder al dat gehaast van het ene naar het andere. Het is onbegrijpelijk, en dat heeft een vriendin zelf recent tegen mij gezegd, hoe het leuk kan zijn om geld te moeten vragen. Het ontgaat haar dan wel dat dat niet zozeer moet, dat een huisvrouw of –man ook over een eigen bankrekening en –kaart kan beschikken en dat hij/zij dan dat kleedje of pak zelf kan gaan kopen zonder daarom te moeten vragen. En zo hangt respect niet af van de rol van de partner, maar van hoe de ene partner door de ander wordt behandeld. In die zin is het dragen van een hoofddoek geen uiting van geen respect of onderdrukking zoals het dragen van een rok dat ook niet is. En ja, er is huiselijk geweld, dat is er in de westerse wereld ook. Het probleem is dat ook hier de vrijheid van het niet dragen van een hoofddoek tot een plicht is geworden. Vrouwen zijn niet gelijk omdat ze geen hoofddoek dragen, vrouwen zijn gelijk omdat ze gerespecteerd worden. Het feit dat mannen nog altijd het huishouden en de zorg voor de kinderen grotendeels overlaten aan hun vrouw, met minder vrije tijd voor mevrouw als resultaat, is veel erger dan het dragen van die hoofddoek. Aan de oppervlakte mogen we alles, en moeten we alles, maar het leven is meer dan de oppervlakte alleen.

De sluier en het aanhangend principe van bescheidenheid hebben daar naar mijn idee iets mee te maken. In moslimlanden wil men ten allen prijze vermijden dat mensen daar gehypnotiseerd raken door het uiterlijke, zoals moslima’s ook aangeven. Hun meest gehate vijand de VS is daar het symbool van. Niets is er echt, alles is er plastische chirurgie, met een kredietkaart gekocht geluk, etc. Dat willen ze niet, en de sluier zorgt ervoor dat mannen niet kunnen kijken naar de borsten en billen, lippen van een vrouw en kunnen verlijd worden tot verliefdheid in hun eigen zwakheid. Ze hebben fantasieën, dat wel, maar daar blijft het bij. Ze zullen ze moeten botvieren op hun vrouw thuis, die ze wel kunnen zien. Dat zorgt er dan natuurlijk wel voor dat een man alleen kan luisteren naar die vrouw en wat ze te zeggen heeft. Ik als vrouw moet mij dan ook niet druk maken over wat ik ga aandoen om buiten te komen omdat ik er goed wil uitzien voor de buurjongen. Het kan me worst wezen of mijn haar met krullen is of niet. Hetzelfde gaat voor die man die ik kan zien: hij is ook simpel gekleed, niet in een mooi Armani-pak etc, of dat zou toch niet mogen. Wat die man thuis aandoet weet ik niet en zal ik ook nooit weten als ik niet met hem trouw. Als ik bij hem thuis kom, zal ik bij de vrouwen plaatsnemen in een andere kamer. Van de ene kant lijkt dat een beetje eenzaam. Van de andere kant zijn er dan dingen waarover vrouwen het in detail kunnen hebben die mannen niet aangaan en die mannen zelfs niet fijn vinden. Als een vrouw een persoonlijk probleem heeft met haar man is het moeilijk daarover te praten als die man erbij is. Een westerse vrouw moet dan haar best doen een vriendin, haar moeder of wie dan ook apart te kunnen zien, zeker als haar man een controll freak is. Zelfs als een man in Saoedi een controll freak is, dan nog heeft ze de mogelijkheid met een vrouw onder vier ogen te spreken, gewoon omdat haar man of haar vader niet bij hen plaatsneemt tijdens het eten. In vergelijking met vrouwen in de westerse wereld die niet buiten kunnen komen omdat ze een jaloerse man hebben, is dat een opluchting. Zeggen dat mannen geen respect hebben voor vrouwen op basis van een hoofddoek alleen is onzin zoals het ook onzin is dat er wel respect is omdat ze geen hoofddoek dragen. In Afrika zijn er genoeg vrouwen zonder hoofddoek die worden verkracht. Dat is ook een feit.

Als we de mythe van Narcissus serieus nemen dan drukt die sluier twee dingen uit: ten eerste de uitroeiing van persoonlijke trots zodanig dat een mens anderen niet gaat minachten of vereren om hun uiterlijk en ten tweede het voorkomen van geobsedeerd te zijn met zijn eigen uiterlijk en het uiterlijk van anderen wat de aandacht afleidt van andere, belangrijker dingen, of de mens zelf en zijn innerlijk. Het is niet voor niets dat Narcissus afgeleid is van ‘narke’, slaap. Het is inderdaad zo dat een maatschappij die voor niets anders gaat dan voor uiterlijk wat ‘in slaap’ valt, zich niet meer kan concentreren op iets diepers en uiteindelijk wegzinkt in algemene onwetendheid. Wat maakt het inderdaad uit dat iemands haar kort of lang is, zijn gezicht vol puistjes staat of niet, hij dik of dun is, of (nu heel erg populair in de VS) welke vorm haar schaamlippen hebben? Zolang hij/zij maar wat te zeggen heeft is het fantastisch.

Als een vrouw dus ervoor kiest een hoofddoek te dragen, offert ze voor een deel het beeld op dat mensen van haar hebben, en dus ook een deel van haarzelf en haar ‘zelf’, ze nodigt een ander uit verder te kijken dan zijn neus lang is en dus doet ze iets wat tegen de tegenwoordige maatschappij ingaat. Zou het daarom zijn dat nog in 2004 vóór een hoofddoek werd actie gevoerd in de zaak Remmery en dat er, nu dat Facebook en alle oppervlakkige internetmedia zo alomtegenwoordig zijn, nu tégen een hoofddoek wordt actiegevoerd, of het ontslag van de vrouw in kwestie niet wordt in vraag gesteld? Zoals ene Nicholas Carr nog in De Standaard van gisteren zei wordt het lastiger diep na te denken hoe minder je het doet. Ik hoop dat ik verkeerd ben, maar ik vrees van niet. Het feit dat zelfs parlementsleden de neutraliteit van de staat aanhalen als een argument is een ernstig probleem. Het bewijst dat ze zelfs zulk een simpel denkproces al niet meer machtig zijn.

Vandaar dus die hoofddoek. Dus ja, het is een religieus symbool, maar het moet niet verboden worden, omdat:

1. het niet ingaat tegen de neutraliteit van de staat die er is om de burger tegen systematische discriminatie te beschermen;

2. de staat zich anders zelf schuldig maakt aan discriminatie wat niet de bedoeling kan zijn:

3. het ons uitnodigt een mens te zien en geen mooi mens alleen.

Maar laat nu juist het kijken voorbij de oppervlakte het grootste probleem zijn. Op meer dan een vlak.

Andere Erfgenamen van Uilenspiegel

In zijn column Erfgenamen van Uilenspiegel komt Bart de Wever met het idee dat Vlaamse kunstenaars kleinburgerlijk zijn en gevangen zitten in ‘verstikkend eenheidsdenken’. Hij wil niet ‘gevaarlijker dan het Vlaams Belang’ genoemd worden.

Ik denk dat dat een reactie verdient.

Ik weet niet wat de heer De Wever denkt dat kunst moet zijn. Vanuit zijn pleidooi in De Standaard is het mij duidelijk geworden dat de man vindt dat kunstenaars ten eerste al sowieso veroordeeld zijn tot ‘wereldburgerschap, multiculturele verrijking en solidariteit’. Typisch het idee dat kunstenaars sowieso links van ideologie zijn. Ten tweede schijnt hij ook te vinden dat kunst op zich iets te maken heeft met culturele identiteit, vooral dan met taal. Wat kunnen we anders verwachten als iemand die behoort tot de NVA? Bij wijze van voorbeeld haalt hij Charles de Coster, Maurice Maeterlinck, Emile Verhaeren aan als schrijvers en uiters van een andere identiteit (ze zijn dan ook ‘vergeten’) en Jacques Brel als zanger en een voorbeeld van ‘fantoompijn’ bij de Franstalige Vlaamse elite toen de band met het Frans werd doorgeknipt. Ik denk dat de heer De Wever drie dingen verwart. Namelijk kunst op zichzelf, kunst die inherent met taal verbonden is, zoals literatuur en muziek, en kunst die een nationale identiteit uitdrukt.

Om ten eerste het idee al te counteren dat de schrijvers boven genoemd ‘vergeten ‘ zouden zijn… Ze zijn dan misschien ‘vergeten’ in de zin dat ze niet gezien worden als Vlaamse schrijvers op zich, maar ze zijn nog altijd heel sterk aanwezig op Wikipedia, in alle mogelijke talen, zelf niet alleen in het Frans. In het Engels, Croatisch, Spaans, Catalaans, Russisch, Arabisch, Esperanto en ga zo maar door. De ene al meer dan de andere. Het Engelse artikel kan dan nog door een Vlaamse fan geschreven zijn, maar Catalaans lijkt me moeilijker. Het lijkt niet dat die schrijvers, en niet alleen Maeterlinck die de Nobelprijs won, zowaar echt vergeten zijn. Als ze al vergeten zijn in Vlaanderen, zal dat zijn door het grote trauma dat ze Franstalig zijn en het feit dat we continu worden gebombardeerd met ‘de boze Waal en Franstalige Vlaming (verrader)’. Er is niets dat ons belet die mensen te lezen en te roemen om hun werk, zelfs als Vlaamse schrijver.

Literatuur (en haar verdienste) hangt niet samen met de taal waarin ze geschreven is, ze hangt samen met wat ze te zeggen heeft. Dat is bepalend voor haar kwaliteit. In die zin is het mogelijk voor een schrijver om in een taal te schrijven en een andere cultuur of een mix van twee/drie/vier:enz in zijn werk te beschrijven. Dat zal zeker zo zijn voor Afrikaanse Franstalige auteurs, of gaat de heer De Wever beweren dat die schrijvers die in het Frans publiceren ook Frans van cultuur zijn? Daarom is Camus werk interessant: het is getekend door het Frans-Algerijnse kolonialisme en is niet Frans-Frans.

Een goed voorbeeld hiervan is Joseph Conrad. Een Pool die pas vlot Engels sprak met een accent voorbij de twintig, bracht een facet in de Engelse literatuur dat niet Engels was, maar meer Slavisch. Hij wordt nochtans gezien als een van de groten, ondanks het feit dat hij niet Engels is. Zelfs in Polen is hij een ‘grote schrijver’ ondanks het feit dat hij in het Engels zijn boeken publiceerde. Het eerste bewijst dat Joseph Conrad nog steeds een Pool/Slaaf is en op een Slavische manier zijn ideeën uitdrukt, terwijl hij in het Engels schrijft. Er is dus geen reden behalve misplaatste trots om Maeterlinck en co te vergeten als Vlaams auteur omdat ze schreven in het Frans. Het tweede bewijst dat het mogelijk is om iemand als een nationaal kunstenaar te zien, zelfs als die zijn werk uitdrukt in een andere taal.

In de omgekeerde richting zijn er vreemde werkjes zoals van bijvoorbeeld E T A Hoffmann Das Fräulein von Scudéry dat geschreven is in het Duits, maar gaat over Mlle de Scudéry, ’s werelds eerste detectiveschrijfster, een Française en favoriete aan het hof van Louis XIV. Daar het geschreven is in het Duits, spreken de personages op een erg Duitse romantische manier, maar doen ze ook Duits. Ze reageren niet op dezelfde manier als een Frans boek hen zou laten reageren, zoals bijvoorbeeld bij Dumas. Dat geeft een vreemd gevoel. Zo gaat het ook bij Kleists Das Erdbeben in Chili. Een kortverhaal eigenlijk over de Franse Revolutie, maar gesymboliseerd door een aardbeving in Chili, met Chileense/Spaanse personages. Nog een voorbeeld is, eveneens Kleists, Die Marquise von O., een novelle die zich afspeelt in Italië met een aantal Italiaanse personages en een Rus. Al deze boekjes zijn een uiting van Duitse cultuur in die periode en een Duitse kijk op gebeurtenissen, zoals de Franse Revolutie, maar op een plaats die een andere cultuur heeft zoals Italië. Het is dus niet omdat iemand een boek schrijft in een andere taal dat hij een andere cultuur uitdrukt.
Zoals hierboven beweerd, hangt het af van het innerlijke van de kunstenaar welke cultuur die uitdrukt, niet van de buitenkant. Als de heer De Wever dus spreekt over ‘holle frasen’, dan kunnen we het niet helpen van eerder akkoord te gaan met Tom Lanoye dan met De Wever zelf. Wereldburgerschap is geen holle frase, maar essentieel als het aankomt op kunst. Een kunstenaar, als het een schrijver is, schrijft niet over wat er in zijn straat gebeurt. Best niet, want niemand kan daarin komen. Hij schrijft best over wat er in zijn maatschappij gebeurt, want dat zal iedereen wel interesseren, en de rest van de wereld. Dat is niet links, dat is logisch. Het past misschien niet in het kraam van de heer De Wever, maar dat is kunst. Kunst stopt met kunst te zijn als de toeschouwer ze niet begrijpt. Als dusdanig moet een kunstenaar veralgemenen, wil hij iemand buiten zichzelf aanspreken.

Verder dan literatuur en liedjes die gemakkelijk te verstaan zijn, staat dan beeldende kunst. Die moet echt universeel zijn, anders spreekt ze niet. Er zijn beeldende kunstenaars die werk maken op een manier die nationaal getint is. Denk daarbij vooral aan Delphine Boël om een duidelijk voorbeeld te nemen. Haar werk speelt vooral met de Belgische driekleur. Alhoewel er ook andere kunstenaars zijn die ook een nationaliteit hebben (iedereen heeft er een) en die daar geen punt van maken zoals bijvoorbeeld die andere beeldenkunstenares Niki de Saint-Phalle. Beeldende kunst kan op een eindeloze reeks manieren spreken, maar de heer De Wever gaat toch hopelijk niet beweren dat bijvoorbeeld Panamarenko een Vlaamse kunstenaar is omdat hij Nederlands spreekt met een Antwerps accent? Jan Fabre is toch geen Vlaamse kunstenaar omdat hij Nederlands spreekt? Ze zijn alle twee Vlamingen omdat ze in Vlaanderen wonen, dat noordelijke deel van België, maar wat is Vlaamse kunst? Wat maakt het werk van Jan Fabre meer Vlaams dan Belgisch of internationaal? Zijn de kevers meer Vlaams? Zijn Vlaamse kevers groener of glanzender dan Franse kevers of Waalse? Panamarenko en Jan Fabre zijn Vlaamse kunstenaars omdat, als dat nodig is, ze een nationaal adjectief nodig hebben om hen te identificeren, niet omdat hun kunst daardoor bepaald is.
Nationaliteit en identiteit in kunst heeft alleen betekenis als ze een duidelijke rol spelen voor de kunstenaar, zoals voor Boël. Dat komt tot uiting in haar werk. Als de identiteitskaart of de woonplaats van de kunstenaar niet in zijn hoofd speelt of niet een probleem vormt, is dat facet even belangrijk als de kast in hun woonkamer: niet. Het is iets nuttigs, maar niet meer dan dat. Het is er. En dan?

Wat wel zo is, is dat een kunstenaar voor een natie iets kan betekenen. Hij/zij kan een natie een identiteit geven, of kan een natie een excuus geven om een identiteit op te eisen, maar niet omgekeerd. Op dat vlak is Niet in Onze Naam misschien een streep door de rekening van de heer De Wever, want een massaal protest van kunstenaars die vooral niet willen geassocieerd worden met hem neemt hem de vaardigheid af van hen te gebruiken als bevestiging van die identiteit. Een groot acteur (zij het dan wat arrogant) als een Jan Decleir die een Vlaamse prijs weigert, is ook een streep door zijn rekening. Maar de heer De Wever moet dan niet verongelijkt doen als een kunstenaar hem ‘gevaarlijker dan het Vlaams Belang’ noemt. Dat is een mening en in dit land is er nog altijd vrije meningsuiting. Als die kunstenaar, vanuit zijn universeel brein, stelt dat de NVA een wolf in schapenvacht is, dan vindt die mens dat en dat mag hij. De Wever moet zich inderdaad niet moeien en al zeker niet aan een kunstenaar de les lezen. Als hij iets te zeggen heeft, moet hij zelf kunstenaar worden.

Ik sluit af met Charles de Coster, zoals de Wever aan zijn pleidooi begon:

« Que ne laissais-tu dormir dans leur tombe cet empereur et ce roi ? Pourquoi viens-tu aboyer à tant de majesté? Qui cherche les coups périra sous les coups. Il est des gens qui ne te pardonneront point, je ne te pardonne pas non plus, tu troubles ma digestion bourgeoise. (...)Tes personnages principaux sont des imbéciles ou des fous, sans en excepter un : ton polisson d'Ulenspiegel prend les armes pour la liberté de conscience; son père Claes meurt brûlé vif pour affirmer ses convictions religieuses, (...) Où voit-on encore ces choses ? Je te plaindrais si tu ne me faisais pas rire. »

“Waarom laat je toch die keizer en die koning niet rusten in hun graf? Waarom kom je hier blaffen tegen zoveel grootsheid? Hij die slagen zoekt zal aan hen ten onder gaan. Er zijn mensen die je nooit zullen vergeven, ik vergeef je ook niet, je verstoort mijn burgerlijke kijk. […] Je hoofdpersonages zijn narren of gekken, zonder één uitzondering: je kwajongen Uilenspiegel neemt de wapens op voor gewetensvrijheid; zijn vader, Claes, wordt levend verbrand om zijn religieuze overtuigingen, […] Waar zien we nog zulke dingen? Ik zou je beklagen als je me niet zou doen lachen.”

Is het toevallig of zijn die woorden exact die van de heer De Wever? Schokt het hem dat kunstenaars hem uitspuwen en andere waarschuwen voor dat ‘verstikkend eenheidsdenken’ (Vlaams eenheidsdenken is dan immers zo verstikkend als Belgisch eenheidsdenken of niet)? Verstoort dat zijn simplistische kijk op de wereld, die kijk die hij bij anderen kleinburgerlijk noemt? En verwijt hij de anderen voor hetzelfde als hij wil: vrij denken? Verwijt hij hen dat zij komen blaffen tegen zoveel grootsheid?

Inderdaad, hij zou ons beklagen als we hem niet zouden doen lachen… Maar zegt het spreekwoord niet ‘wie laatst lacht, best lacht’?

Immanente Rechtvaardigheid

Mgr Léonard heeft het weer eens gepresteerd. Hij heeft weer iets gezegd waar iedereen, politici en anderen, van steigeren… ‘[Hij] zie[t] in AIDS een soort van immanente rechtvaardigheid. Verschillende parlementsleden vinden de uitspraak ‘dom’, ‘weerzinwekkend’ of zelfs ‘misselijkmakend’. En meteen gaan er stemmen op om een kerkbelasting in het leven te roepen en zelfs om een resolutie te stemmen die de ‘misselijkmakende uitspraken van aartsbisschop Léonard veroordeelt’ om ‘tegengas’ te geven.

Alleen schijnt er een ding vergeten te zijn: de uitspraak is ruimer dan eender wie ze blijkbaar ziet. En ze impliceert duidelijk niet dat AIDS rechtvaardig is. Iets dat parlementslid Marleen Temmerman, niet toevallig ook gynaecologe, samenvat als: ‘Eigen schuld, dikke bult.’

Nee, die zin betekent niet ‘AIDS = rechtvaardig’, ‘AIDS is een straf’. Toch niet in die zin. In de ruimere zin misschien wel, maar dat is voor later.

Volgens Wikipedia is ‘immanentie’ een term uit de filosofie, ook gebruikt door Aristoteles, Hegel, Kant en zelfs Marx. In het christendom is de term ‘immanentie’ een duidelijk antoniem van transcendentie. In die zin is God transcendent en Jezus en de Heilige Geest immanent: ze zijn God in de wereld. God zelf is transcendent: Hij is niet voelbaar, Hij is niet en Hij is ook niet benaderbaar. Jezus en de Heilige Geest zijn dat wel. Jezus is duidelijk te benaderen, of was dat; de Heilige Geest is duidelijk aanwezig tijdens het Pinksterwonder om het zo te zeggen (de vurige tongen en de apostelen die in talen spraken die ze zelf niet verstonden).
Bij Aristoteles zijn de krachten die de wereld veranderen, regeren, immanent: ze resulteren uit de natuur zelf en werken er ook op in; zo ook lijkt Rousseau’s God te functioneren. Hij is een twee-eenheid van God en natuur.

Verder staat immanentie in het christendom ook nog, in een zwakkere benadering, voor het feit dat God zou ingrijpen in Zijn schepping om uiteindelijk het Koninkrijk Gods te laten neerdalen een keer die fase voorbij is. Zo ook bij Marx: de slechte effecten van het kapitalisme zijn nodig om het proletariaat voor te bereiden op het communisme, misschien zelfs om het ertoe te bewegen.

Dus wat zegt Mgr Léonard hier dan? Hij zegt niet, zoals Mevr Temmerman uitdrukte ‘eigen schuld, dikke bult’, daar gaat de zin niet over zoals hierboven geïllustreerd. Als Mgr Léonard spreekt over ‘een soort van immanente rechtvaardigheid’ en AIDS zelfs verbindt met de opwarming van de aarde bijvoorbeeld, dan kan het niet zijn dat de zin iets zegt over oorzaak-gevolg op persoonlijk niveau. We hebben inderdaad allemaal schuld aan de opwarming van de aarde, maar ook niet. Op het vlak van het broeikaseffect kunnen we dan wel ons beste beentje voorzetten om ecologisch te zijn: meer met de fiets rijden, zuiniger rijden en verwarmen, recycleren, composteren, maar als niemand van de multinationals meedoet en niemand de moeite neemt elektriciteit te produceren op een minder belastende manier, als niemand de moeite neemt zuiniger en betaalbare centrale verwarmingsketels te produceren, dan kunnen we ons beste beentje voorzetten, maar het zal blijven bij dat beste beentje. Een mens moet een aanvaardbare keuze kunnen maken en moet een aanbod hebben om te kunnen kiezen.

In die zin moeten we de uitspraak van Mgr Léonard lezen. Niet de persoon die met AIDS besmet is, is rechtstreeks schuldig, maar de hele opzet van een maatschappij die immoreel is geworden. Het is niet dat ik persoonlijk van die uitspraak en deze interpretatie zo overtuigd ben, maar zo zou ze moeten gelezen worden. Deze interpretatie past ook in de benadering die het Vaticaan propageert naar AIDS toe. Condooms zijn niet besteed aan de Katholieke Kerk, dat weten we allemaal, maar zoals eerder al toegegeven door een epidemioloog, is het standpunt van de Kerk op dat vlak (onthouding) zo gek nog niet. AIDS of HIV verspreidt zich namelijk niet zoveel als mensen zich zouden onthouden (dat behoeft niet veel fantasie). Het is alleen zo verspreid geraakt omdat mannen met andere vrouwen dan hun vrouw seks hebben/hadden en daarna met hun eigen vrouw of nog een reeks andere vrouwen/prostituees/enz, omdat homoseksuelen seks hadden met veel verschillende partners in hun leven. Daardoor ontstaat een gevaarlijk mechanisme dat besmetting in de hand werkt. Had iedereen een partner, misschien twee of drie in serie met verschillende jaren ertussen, dan zou HIV zich zo snel niet verspreid hebben. Het is een harde dobber voor organisaties die condooms propageren, maar het is wel waar en wordt beaamd door epidemiologen. Condooms helpen dan wel hier en daar, maar tenzij iedereen in de risicolanden overtuigd zijn zodat ze bij elk seksueel contact er een dragen (wat zeker niet het geval is), zijn ze niet effectief. Onthouding is simplistisch genoeg (niet is niet) en het maakt niet uit of iemand begrijpt hoe dat virus werkt. Bij condooms is dat niet zo. Dat is natuurlijk geen reden om condooms af te keuren als mogelijk middel (in het westen zullen ze wel effectiever zijn naar mijn mening). En met dat standpunt ben ik het dan ook niet eens, en zal het ook nooit zijn.

Maar, als we dus ‘immanente rechtvaardigheid’ in die context lezen, dan is die immanente rechtvaardigheid een effect dat een fase is voor de perfecte staat zal worden bereikt. Dan is het ook, in de zin dat de opwarming van de aarde dat ook is, een straf voor een maatschappij die teveel bezig is met seks en niet met liefde. Want waarom bestaan condooms en anticonceptiemiddelen: als we allemaal onszelf zouden kunnen bedwingen, zouden we ze niet nodig hebben…

Los hiervan hebben onze parlementsleden weer eens vooral getoond dat ze van veel woorden gemaakt zijn maar niet noodzakelijk van iets anders veel weten. Als iemand nu eens de Van Dale erbij had genomen in plaats van halsoverkop te reageren, dan hadden ze misschien eerder kunnen vermijden hun domheid ten toon te spreiden. Ik veronderstel dat stemmen ronselen beter is dan enige moeite doen om iets te begrijpen, laat staan dat van het publiek ook verlangen.

Bibliografie:

Wikipedia, Immanentie

http://www.worldlingo.com/ma/enwiki/nl/Immanence

Tom Lanoye wint TZum-prijs voor mooiste zin

Tom Lanoye wint dit jaar de TZum-prijs voor de mooiste literaire zin van het jaar en krijgt hiervoor een beker en 49 euro (een euro per woord in de winnende zin). Lanoye, een veelgelezen schrijver, wint de rijs met het volgende:

‘Vijftien jaar had de badkamer met de caravanafmetingen probleemloos dienstgedaan, de sporadisch gekneusde knie niet te na gesproken van wie zich, zijn toilet makend of zich scherend voor het lavabootje, te bruusk omdraaide en aan den lijve moest ervaren hoe gering de speling was gebleven tussen rand en wand.’

Een ding is zeker, het is een lange zin. Of hij veel indruk maakt, is andere koek. Op The Literature Network Forums, een van de grootste literaire netwerken op het internet waar vrolijk wordt gediscussieerd over alles wat met literatuur te maken heeft en over literatuur zelf, noemde een lid dat Nederlandstalig is de zin ‘pompeus’ en ‘zeker geen voorbeeld van goed Nederlands’, een ander vond dat het ‘ik ben geletterd schreeuwt, maar niet op de beste manier.’ De leden van dit forum zijn allemaal fervente lezers en dus zeker geen mensen die geen lange zinnen aankunnen. De vraag is nu, wat is er dan wel mis met de zin?

Er is eerst en vooral een probleem met de structuur. Nederlands is een SOV-taal. Voor de lezers die geen taalkundigen zijn: Nederlands heeft een structuur die Subject (Onderwerp)-Object-Verbum (werkwoord) verplicht stelt in elke zin in die volgorde. Het eerste vervoegde werkwoord is in de meeste gevallen van geen echte betekenis en alleen een hulpwerkwoord zoals in de zin ‘Ik heb een brood gekocht’. ‘Gekocht’ is daar het belangrijkste woord van de zin en ‘kopen’ is het werkwoord dat vervoegd is in de VTT met hulpwerkwoord 'hebben'. Nu, omdat dus Nederlands een SOV-taal is, moet ook het werkwoord achteraan in de zin komen. Of met maximum twee beweringen nog erna, als ze niet te lang zijn. Anders eindigt het hele gebeuren in grote verwarring voor de lezer. Er is dus een probleem met de structuur. ‘…de gekneusde knie niet te na gesproken van wie zich, enz…’.Het zinsdeel, ingeleid door 'van' is geen voorzetselvoorwerp (de verlenging van een werkwoord met een bepaald verplicht voorzetsel) en heeft dus geen plaats na het werkwoord. Het zinsdeel ingeleid door ‘van’ is eigenlijk een extensie, een nabepaling, van ‘knie’, want het is niet zomaar een knie, nee het is een bepaalde knie. Resultaat, de lezer denkt dat de zin afgelopen is na 'te na gesproken', maar niets is minder waar, en waarbij hoort nu eigenlijk die ‘van’? Taalkundig is het uit den boze, fout, iets anders dan een korte bijwoordelijke bepaling of een kort voorzetselvoorwerp nog na het werkwoord te laten komen. (Taalboek Nederlands, Willy Smedts & William Van Belle, Uitgeverij Pelckmans, 2003) Dan was het natuurlijk mogelijk geweest om dat zinsdeel, die nabepaling van ‘knie’, tussen het onderwerp en het werkwoord te laten komen, wat normaler zou geweest zijn, maar hier is ook een probleem:

‘Vijftien jaar had de badkamer met de caravanafmetingen probleemloos dienstgedaan, de sporadisch gekneusde knie van wie zich, zijn toilet makend of zich scherend voor het lavabootje, te bruusk omdraaide en aan den lijve moest ervaren hoe gering de speling was gebleven tussen rand en wand, niet te na gesproken.’

De lezer die het probeert kan de zin volgen tot het werkwoord en moet dan terugkijken naar wat het onderwerp nu weer was. Of er is nog een mogelijkheid, zij het een wat gewrongen:

‘Vijftien jaar had de badkamer met de caravanafmetingen probleemloos dienstgedaan, niet te na gesproken de sporadisch gekneusde knie van wie zich, zijn toilet makend of zich scherend voor het lavabootje, te bruusk omdraaide en aan den lijve moest ervaren hoe gering de speling was gebleven tussen rand en wand.’

Ironisch genoeg klinkt de zin beter in het Duits, waar capriolen van deze soort wel normaal zijn:

‚Fünfzehn Jahre hatte das Badezimmer im Wohnwagenformat problemlos seinen Dienst getan, abgesehen vom sporadisch blaugestoßenen Knie dessen, der sich beim Schminken oder Rasieren vor dem kleinen Lavabo zu schnell umdrehte und am eigenen Leibe erfahren musste, wie gering der Spielraum zwischen Rand und Wand geblieben war.‘ (met dank aan http://echtzeit-online.de/index.php?url=archives/856-Badezimmertuecken.html&serendipity[csuccess]=true )

De zin heeft zowaar Kafka-allures, alhoewel er een duidelijk probleem is met het dubbelzinnige ‘wie’ in het Nederlands dat niet in het Duits te vertalen valt zodat dat het twee mogelijke geslachten heeft (een duidelijke must als het over schminken gaat). Maar waarschijnlijk had Kafka hem nog veel langer gemaakt. Lanoye had beter geopteerd voor ‘afgezien van’ (zoals de Duitse vertaling) i.p.v. een poging tot pompeusheid te wagen en een andere uitdrukking te gebruiken die moeilijker te hanteren is en zelfs verre van juist. Hoewel, de reden hiervoor waarschijnlijk te zoeken is in de Vlaamse angst voor dialect en de drang om toch maar ten koste van alles een uitdrukking te gebruiken die vooral niet alledaags is omdat die eerste waarschijnlijk fout is. (Nederlandse Taalbeheersing, Willy Smedts)

Voor de rest is er nog een probleem met de uitdrukking ‘te na spreken’ die alleen kan gebruikt worden met personen en niet met dingen als knieën. Buiten het feit dat ze gedateerd klinkt, lijkt ze ook nog eens fout gebruikt te zijn omdat ze eigenlijk ‘kwaad over iemand spreken’ betekent (Van Dale, 1975) en zeker niet ‘afgezien van’ of ‘daargelaten’, een interpretatie die hier duidelijk naar voor geschoven wordt. Als de uitdrukking over de badkamer had gegaan had ze nog kunnen dienst doen als verpersoonlijking, maar over de knie is het moeilijk te geloven. Kwaad spreken over een slachtoffer?

Verder staat er nog ‘aan den lijve moet ervaren’. Dit lijkt een contaminatie te zijn van ‘aan den lijve ondervinden’ en ‘ervaren’ zelf. Een frappante taalfout voor een schrijver.

De tegenwoordige deelwoorden zijn hopeloos archaïsch omdat wij Nederlandstaligen tegenwoordig een constructie met ‘terwijl’, ‘bij’, of ‘tijdens’ gebruiken. Deze tegenwoordige deelwoorden klinken (weeral) veel beter in het Duits dan ze ooit zullen doen in het Nederlands.

Dus ja, er is een binnenrijm (dat inderdaad meer ‘schreeuwt ik ben geletterd’ dan het eigenlijk een blijk ervan is, want het is zo voor de hand liggend) en er is ‘bruusk’ dat blijkbaar in Nederland uit gebruik raakt (in Vlaanderen wordt het nog vrij veel gebruikt, of dan toch in spreektaal) en de zin klinkt pompeus, maar eerlijk, een zin met taal- en grammaticafouten kan toch niet een mooie zin genoemd worden, laat staan een prijs winnen?

Zeker niet als er gekeken wordt naar de lijst met nominaties die veel andere kandidaten kent die wel een serieuze Nederlandse zin kunnen schrijven met minstens even goede beelden, of zelfs betere: http://www.kleineuil.nl/?pg=genomineerden.

De jury hierover interpelleren helpt niet echt, gezien de heer Coen Peppelenbos, redacteur van het blad TZum, lid van de jury en schrijver-dichter, eerder graag kleineert dan hierover een discussie te hebben. Elke commentaar die daarom in de buurt komt van negatief wordt van het blog geschrapt.

Ieder heeft een eigen mening, natuurlijk, maar het is duidelijk dat de kwaliteit van deze zin verre van perfect is. De vraag is of we een architect wiens gebouwen er wel mooi uitzien maar na een jaar uit elkaar vallen, een prijs zouden geven. Ik hoop van niet.

Impressions from Modern Day Poland

This might seem a strange title for a blog, but what do we know Poland from in the rest of Europe or the world? We don’t know Poland that well. We picture it as a very cold place like Russia, we know that they drink an awful lot (like the Russians) and for the rest? Ah, yes, it’s the place where all those great and reliable plumbers come from… but this is far from the truth.

We started our trip because we are looking for the origins of my husband’s family. So we wrote randomly to a few families and we were invited to come and stay (as Slavs naturally do). We went to a first family in Rypin where we – were given the daughter’s bedroom to sleep in. The daughter moved to the lake house where she organised a party with friends for us. We only stayed there for three days because after that we had an appointment with another family with my husband’s name. Nonetheless, we had a nice evening drinking (or at least they had, finishing 2 bottles of Vodka) and a nice barbecue in their perfect little house by the lake (absolutely breathtaking).

Then we moved, as I said, towards a family more to the east of Poland. It is interesting to note that, as we were on the bus, one could see the vegetation and natural environment changing. From a country looking like Germany, France or Belgium (ok, only a little bigger then) with fields of harvested crops stretching as far as the eye could see, we moved to an area with a lot of woodland and patches of field in between. My husband compared it to Russia. I am not sure how the people there would take it, but I can see his point. In fact, from the place we were going, the old border between Prussia and Russia was not even 10km away. So, in a certain sense the landscape foretold what country you were coming to then. Nowadays one still has to sit a few hours on the train to reach the border with Belarus.

But, people were not so much different from the family in Rypin. The stay was an amazing experience. We went a day early because there was no bus on the day we wanted and we stayed in a hotel. In the morning, whilst we were having breakfast, a person came from the reception and told us there was someone on the telephone for us, that she was sorry for giving out our name against hotel regulations, but that the man in question had been so nice that she had not dared to refuse. In fact, this man who turned up was our host who had called the other family (no family of his, never seen them either) to get informed about when we would arrive. That in itself was particularly resourceful. This man’s family was amazingly welcoming. The amount of trouble particularly the lady of the house went through for us we could never imagine in England, France or Belgium. Belgians like eating (if there is no good food, there is no good party or holiday), but this just topped the wildest dreams even of a Burgundian Belgian. There was for dinner: potatoes, leg of pork, pork and pineapple, stuffed duck, carrots, barszcz (beetroot soup) and this for only 6 people. During the afternoon there was ice cream, cakes and various drinks, not to forget fruit, and for supper there was bread with eel, three kinds of vegetable salad (self-made!), and various kinds of meat and cheese, with tea and coffee. This also for only 6 people. I had been ill the week before and I was not hungry, and they were concerned, probably that I did not like their food. The lady of the house would have gone to any length to please me, asking me if I liked ice cream better, or soup or whatever she could think of. For the next few days however, I recovered a little (they were still amazed at what little morsels of food I lived on). Food did not diminish and every day was a kind of feast. I think this was the fastest recovery in my history of illness. After one week, my tummy (before as flat as a pancake because of the lack of food) was back. My neighbours would have sworn nothing had been wrong with me.

The last meal with that family was the family’s son’s duty. He had become quite a friend in those few days. He entertained us, his parents, sister-in-law and nephew with a true banquet: soup with pasta , leg of pork, chicken, gołąbki (cabbage rolls filled with meat and rice), beetroot, cabbage salad, beans, and roast potatoes Wine was on tap almost and there was ice cream for dessert. His invitation was a little awkward, if anything down to his limited amount of English (although that had improved in those few days dramatically!), but it expressed the Polish idea of guests very well: ‘On Sunday you are coming to us, ok? And I will invite my parents too.’ ‘But we should still get to Rypin, and our bus goes at 12 o’clock.’ ‘You will first have dinner with us, and then you can go, ok?’ Indeed, they know what is good for you. As a guest you should be offered a proper goodbye. In the end, the father himself drove us to Rypin (1h 30min drive).

After Rypin, we moved to Płock, to the second family’s younger brother. There we got a true banquet in the evening too: fish salad, beetroot, stuffed duck, schnitzel, vegetable salad, bigos, bread with cheese and meat, tea or coffee and cake to end. Wine and vodka on tap.

In fact, both older people and younger people are very, very hospitable. They would go to any lengths to please you as their guest. Therefore you had better be careful with what you say: before you know it you will have what you mentioned in the morning. If you make the barest allusion to a theoretical plate of pasta, you might find it parked in front of your nose before you finish the sentence. There is only one thing one must like when invited to someone’s home in Poland: meat. It is inconceivable for Polish people to have someone who does not like meat, or even worse, a vegetarian. Although, I did see one book in a bookshop about vegetarian cooking… In fact the son of the second family who entertained us, told us that he went to Italy on holiday and that he was amazed at the little amount of meat they eat over there. The first thing he did when going back home was stop at the first Polish petrol station and eat leg of pork (Golonka as they call it, delicious as it is, I still don’t see a problem with Italian food). What struck me is indeed the great amount of meat they eat in Poland. So much that they eat almost as much meat as potatoes or even more and at the cost of vegetables that are represented by vast amounts of cabbage in all versions (in salad, cooked, sauerkraut, bigos and preserved), beetroot, and preserves like gherkins. These are additions to the main meal though and are not a major ingredient of it, unlike in England (the greens) or other countries.

As I said, as a guest you have to be careful with what you say. If you dare to mention that you eat a lot of pasta or rice, you will get that pasta or rice with your next meal. The only problem is that they might add it to the original meal as a starter and that you will only end up with more food on that table. Or they will do their best so much that they offer you three kinds instead of one kind of e.g. mustard. Not that that is not nice, only you will have to eat it all, so it is in your own interest not to mention too much of the other…

The only thing they expect, is that you taste all. Not that they will ever be truly satisfied unless you have eaten absolutely everything (then they can be sure you liked it), and that is quite impossible. In fact it is quite hard to tell them that you have had enough. Certainly if you eat little you will have a problem, because they will keep persisting that you would have eaten more if you had liked it. The concept ‘too much’ is not in the Polish dictionary. In fact, it is surprising that there are Poles who do not eat such an awful lot, but you as a guest are ironically expected to eat all the time, even if they have long finished… Although, in some instances, a Polish stomach can eat too much. On a certain day in Działdowo, we got pierogi for lunch. Despite the lady of the house saying that we would be hungry in an hour (not likely!), we were not. Still, we got cake and ice cream for ‘in-betweeny’ and she said she would make ‘a little’ for supper. After the ice cream, I had already given up the cake and I had eaten about half of one of the two pieces I had got on my plate. The ‘light’ supper she made us consisted of bread and cheese and sausage with onion! After one sausage my husband and the gentleman of the house were satisfied. Despite this, he (‘the food-terrorist’ his son calls him, which speaks a great deal) kept offering. My husband decided to play the game and told him he would eat one if the gentleman of the house would eat one too. The lady of the house had eaten none, and I had not eaten anything (without protest from them this time!) being full with ice cream and cake. So, the two gentlemen ate their second sausage. That night, my husband was alright, but the Polish stomach was too heavily laden and it was awake the whole night. At breakfast time, he was still not hungry. Only late in the morning. After this incident, we did not get offered as much food as before, message understood. But I am sure the effects of this lesson will wear off…

Another problem might be that as you move from the one to the other, they will have called one another and have found out that you like pasta or that you have a sweet tooth and the things you have said in the one household might start to lead their own lives. As hosts they feel obliged to serve you as best they can, i.e. be there for you and even take you around town in the middle of the night if you express a desire to have a walk. It might be hard to decline their company if you want to go alone and it might be better to just go off or to tell them when you are already going rather than discussing the issue, because you will end up with infinite company.

The thing with Slavs is that you have to dare to put your foot down and categorically refuse. It might seem uncourteous at first, but the benefit will be that neither you nor your host will become frustrated. When being somewhere, your host is waiting to bring you home. If you do not tell him you are tired and you are waiting for him to get tired, he will not become tired at all as he thinks you are not and you will end up sitting there a whole night, both you and your host (and maybe even his guests) frustrated at the length of the evening. For an English, French or Belgian person, you have to do the insolent thing and say ‘I want to go home now’ at a certain time in the evening that seems acceptable to you. The host will never tell his guest to go home, not even if he himself is dropping off to sleep.

Being a guest is quite a gratifying experience as you are the king, but do not abuse your power. Not eating is an insult, particularly if that refusal extends itself to traditional dishes. However, if you do not eat something because you are allergic, you just do not like it or you are not allowed to eat it, you are in no way pressurised to eat it. They will appreciate the explanation more than you just not touching it. The latter would just mean it doesn’t look nice and that (mostly) the lady of the house is a bad cook. They might be puzzled for a while, but the issue will not be mentioned anymore. If you like something, certainly shout ‘mmmmmmmmm’, because it will take the attention away from something you do not eat. If you take something, then eat it all. Leaving something means you didn’t like it. Rather take a little less and take more afterwards, than taking a huge lot and leaving half because it was more than you expected. But… Do not think that you can take all attention away from yourself and that awful fish in the middle of the table. If they do not offer it to you there and then, they will certainly have seen you not eating it and have drawn the conclusion that you do not eat fish. Strange habits will also travel to close relations: the fact that I had eaten the day after arrival (the day after the non-eating disaster) travelled to the son before I had had a chance to tell him. I guess the lady of the house was so pleased she alerted the neighbourhood :D. If you are full then keep repeating it. No compassion. If you have to eat everything on that table, you will end up sick for the whole night.

It is also not rude to start before all people at the table have got their plate or put things on their plate. It is perfectly acceptable to start eating the soup when the lady is still busy putting the next course on the table. In fact, one might say that the concept ‘course-meal’ that was introduced, ironically, by the Russian ambassador to France in the early 19th century, has not entered the collective mind in Poland. Sometimes in Germany you do get your salad a little before your main course, which it belongs to, but in Poland the contrast is quite sharp. Soup, meat, potatoes, vegetables, etc. come on the table all at the same time, like it was before the service à la russe (in the Russian way), called service à la française (in the French way). Pausing between courses (between soup and the rest) is not a must. Because of this of course, Belgians get problems, because they can eat a whole afternoon if need be, but only with regular pauses, not in one go. With a slight reservation at the soup being eaten first, then the rest and the food on the same table as the guests are at, guests are supposed to take what they like and eat as much as they can in any order they wish. The meat takes the centre of the table, as in service à la française.

Certainly do remember the lack of course-structure when you are in a restaurant: the one person orders a starter and the other one not? The two will get their courses at the same time: the one his starter and the other his main course. ‘A guest under no circumstances must be made to feel hungry’ is the thing that lies behind it. So when ordering a starter for two, make sure that the waiter has got that, otherwise the starter comes together with one main course. Also do not be shocked at the fact that not everyone receives his food at the same time: the food is ready? Put it on the table. Golonka and pierogi do not arrive at the same time, so eat your pierogi alone and be merry. Your fellow table-guests will not reproach you for eating when they have nothing and your food will not get cold.

The Germans might not know how to make proper coffee, bless their Lederhosen, but the Polish do. We would expect them not to as we are not in France or Belgium, but they do amazingly good coffee. And no modern machine-crap, only in the most trendy places. In fact you can ask for a Turkish one and they will make you coffee with the grated coffee in the bottom if you wait long enough. Tea is something they also drink a lot and as soon as you enter a household the first question will be if you want coffee or tea. After two times they will not even ask and just make you tea. If you want something else, then by all means tell them! They are bound to have fizzy water, coke, lemonade, and juice for you if you want it. Still water is difficult to come by unless you know the brands that have true still water, because the other that is stamped ‘niegazowana’ is usually lightly fizzy. Someone told us that they do not buy still water in bottles because the Polish water that comes out of the tap is too good. The question remains why they do not serve that same water they drink to you, but it will no doubt be a purely hospitable answer…

Food: if you want to go and eat as a tourist, you have two options. Either you go for the expensive option or you go for the very reasonable option. The expensive option will take you to a restauracja where you pay up to 30 złoty for a main course (we saw one in Poznań with a daring 88 zł (22 euro) price tag for a main course, but that’s an exception), the less expensive one will be the milk bar where you can get a main course for less than 10 zł. For the last option you will have to be prepared for blinding tl-lights and plastic cutlery, but other than that, their pierogi, coffee, tea, knödel and other things are at least as good as in the restauracja, only with a lot fewer frills. But even taking the milk bar into consideration, prices in Poland are very reasonable with an average amount of 4 zł (1 euro) for a coke, 5 for two cups of tea in one pot and 17/18 for a plate of pierogi (usually 8 pieces). Soups are sometimes even below 10. Only try that in Germany or even worse, Belgium: no chance. Foreign food like Pizza or Pasta is starting to get there, but is not very much present, although in most places there must be a crazy Turk who serves besides his Kebab also Pizza. At any rate, the lasagna and pasta we had on the great market square in Płock was very good. However, why have pizza when you can have Polish food?

Because of the excess of meat on the table (for breakfast, dinner and supper, naturally!) it is likely that at some point you will want to have something non-meat for dinner or supper. Or you might want something non-potato for a change. Good news: all menus have pierogi with cabbage and mushrooms on their menu, and some have soups with only vegetables, but some are garnished with sausage.

Pierogi: they are pasta-bags with filling, a lot like ravioli, but it is disrespectful to call them that. Do not fear, pierogi are not made with suet, so they are not heavier than the average ravioli, which allows you to eat as much of them as you think you can manage. They are eaten with meat-stuffing, cabbage and mushroom or à la russe with another type of bacon-filling. They are usually served boiled with fried bacon or bread on top and possibly a side dish of cabbage or something of the sort. After a pierogi main course, ironically, you could move on to the pierogi desert too! It sounds strange, but pierogi can also be stuffed with a cottage cheese-like filling and eaten with sweetened cream, or they can be filled with jam and eaten with sugar on top. The Italians didn’t think of that!

Barszcz: this is beetroot soup. Slavs are crazy about beetroot and eat them cold, hot or preserved and they make soup of them, of course, whatever they prefer. In milk bars you have a choice between Ukrainian, Russian or Polish barszcz, depending on whether you want pieces in it or just ruby-red clear soup.

Golonka: as we stayed with the fanclub of the Golonka, we had no option but to have it. I am not sure whether it was mainly this man’s family’s preference or a general Polish preference, but this leg of pork is certainly delicious.

Dill: they like dill a lot, sprinkled on potatoes, with cucumber, with cabbage. They use both the seeds and leaves of the plant.

Cake: Poles eat little sweet things like jam, but they do like their ‘sernik’ (cheese cake) and ‘szarlotki’, as Wikipedia tells a desert that has been around for some time. So long that the true etymology of it has been lost in the mists of time. It is linked with the well-known Charlotte Russe as that is the latest version, but the traditional one has been around for a longer time. As with the meal à la française, the Poles here again stayed on the quite traditional side of things and did not get strung along by the French. Essentially, ‘szarlotki’ are cakes, with a crusty outside and sometimes crumble topping, with apple or custard filling. Hence the Charlotte Russe with boudoir-biscuits on the side and custard in the middle. That said, the most popular version is the szarlotka with apple in the middle.

It has certainly been an interesting experience to have been with Poles and to have been part of their family and way of life. Not all tourists have that opportunity and I am thankful for having had it. We are in Europe and we are all part of this union, but we are, thankfully, not really alike, otherwise life would get really boring…

The new Emma adaptation, its preview

Just saw the preview of BBC’s new costume drama, Emma… It is as I thought: a blonde Emma comes across too girly and not intelligent enough, certainly in combination with a blonde Harriet. What’s more is that Jonny Lee Miller and Romola Garai do not look as if there is an age difference of about 20 years or more. She is much too old for her role and he actually too young in comparison with her. But it seems that they have the same problem essentially as with Rochester in 2006: their 40-year-olds look like 20-year-olds. On the other side, they have Mr Weston seemingly grey, although he must be about the same age as Mr Knightley (Miller’s character), because he had his only son who is then 23 and Emma is around that age too. Unless he married seriously later, which is not likely because then he would be a really old and unattractive man (i.e. not eligible) as he would be almost 60 (ancient in those days!), he must be about as old as Knightley, yet this Knightley looks 20 years younger. As a result, we don’t understand why he comes across as a little bit of a father or very much older brother for her and we certainly won’t be able to figure out why his younger (!) brother has already five children… Churchill also doesn’t look that right. Coulthard was very difficult to better in this, but still…
The other thing I noticed was body language. It seems very much (or too much) contemporary as to body language of nowadays, not of Austen’s days: ‘certainly, we must not at all show any emotion whatsoever!’ There is too much emotion going on and not enough reserve.

And the end ‘we will never be able to marry’? What is that about. I sincerely hope they did not make it sugary by the end, as it will turn out to be probably (if we can believe Jane Eyre)

Emma was toned down by Miramax to a funny Disney-like story of a poor wrong girl who gets confused, and I sincerely hope this is not going to be the case with Emma by Sandy Welch, but I expect the worst.

What I do have to say is that Mr Elton and Mrs Elton look great together. As I thought, Cole put a lot of Caroline Bingley in Mrs Elton and that is what it had to be! Great.

But let’s stay open-minded.

Jane Austen's Emma: what should it be like?

So, as I have now read Austen’s work and equally seen the two 1996 adaptations: one TV-version by A&E with Kate Beckinsale and Mark Strong as Emma Woodhouse and Mr George Knightley, and the Miramax-version with Gwyneth Paltrow and Jeremy Northam as our two protagonists, I feel compelled to put my thoughts down on the book and the two adaptations.

I firstly have to say, that the two adaptations were different. Maybe it is a cliché, but the Americans did something totally different with the same material. I don’t know whether it was for the better… It was too Disney-like (would it be a coincidence that Miramax is actually a division of that company?), too simple. Austen, despite the surface, is not at all simple slapstick comedy. It is psychological comedy which turns out into a transformation or coming to terms for at least the two main characters. Emma proved to be even more of that. A&E did something really great with the novel, employing the same writer as they did for their legendary Pride and Prejudice adaptation from 1995. Indeed, echoes came back: nature as a heeling force and endless cycle, but humans who have to find back themselves under that big layer of polish. All that came to a lovely conclusion in a harvest feast where Emma meets Robert Martin, talks to Frank Churchill about Jane Fairfax and where Knightley plays his role as liberal and kind landlord. With a song called Come haste to the wedding in the background of Churchill praising his wife-to-be and after that a set of three made up out of all the couples formed in the story, it is a lovely conclusion that tells us that nature will take its course and that the attraction between people is something natural, not something artificial dictated by society. Emma tried the latter, but it wasn’t to be; Mr and Mrs Weston fancied Churchill and Emma together, but it wasn’t to be. That distinction between nature and society had already been used in 1995 and Davies used it again because it is heavily present in the background of Austen’s books. It is 18th century philosophy.

The only bad thing that can be remotely said about the A&E adaptation is that it was a shame that not enough time was afforded for it. It became a film of 107 minutes. Davies did his best, but if he had been given as much time as for Pride and Prejudice he could have made another masterpiece. It was not to be. All the casting in this piece was superb. Austen does not describe her characters much, so a lot can be done with them on the outside. Emma must have hazel eyes, but that is the only real feature she definitely has. Mr Frank Churchill is ‘handsome’ but what is that? So, there is no real problem in casting. The only thing the characters need to be is real as to Austen-terms. Davies’s characters were very real.

That proved to be a problem in the Miramax-version. Although they afforded slightly more time to their adaptation (121 minutes), it did not become a better one in my opinion. The main problem lay in Mr Knightley who was too unreserved, Frank Churchill who was not a dandy as he had to be nor honourable, and an overall easiness that concluded In sugary romance.

A list of characters:

Emma Woodhouse: Kate Beckinsale and Gwyneth Paltrow had a go. I found Beckinsale more convincing. She was a headstrong, vain girl who got daydreams about people thanking her for the services she was going to render them (something that of course did not happen). Particularly her first epiphany In the church, Harriet bathing in sunlight as if struck by a divine light, is hilarious. This Emma was also pretty, so we could see how Knightley fell in love. Paltrow was not totally unconvincing and was put on the screen as a two-faced girl, but I think she was too simple. Beckinsale’s Emma gets a sudden ‘Clapham Junction’-moment (to say it in Pratchett’s words) during the storm where she suddenly realises that she has been in love all the while with Knightley. This was the serious note of Austen: all through the book Emma has been convinced of everything she has said, she has even tried to persuade the reader of that, but suddenly she seems to be wrong. It is lightning that strikes her; it is a problem she does not know: what is owning that you are wrong? Paltrow’s Emma did not realise this, or the process was not put on screen, so she professes it to Mrs Weston… But this, although it has the same contents, is doing Austen short. In the original the coming to terms of Emma mirrored what was happening in Brunswig Square in London. There, Knightley was trying to reflect on what happened at the party on Box Hill. After Emma made a cruel joke at the cost of Miss Bates, he reproaches her that it was ‘badly done’, but he has now become aware of feelings he did not think he had. Because, why would he care about what Emma said if he does not care about Miss Bates (is not hurt because Miss Bates was hurt)? why is it that he cares about how Emma comes across in public? He is confused and tries to find rest at his brother’s house, but there he sees his sister-in-law Isabella who makes him think of more superior Emma. During that stormy night of rain, he and Emma come to terms with their love for each other, certainly as she has now become confused as Harriet Smith has told her that she is in love with Knightley and that she believes he returns her affections. The thinking process, which ridiculously started with her nephew Henry (the poor heir presumptive who is going to be deprived of everything if Knightley marries), is very important, because it features a serious theme of emotional growth. It is that that was not featured in the Miramax-version. This time Romola Garai will have a go. Although I believe her too old for the part (she is 27), in this day and age we do not look old at that age, nor do I personally. As her counterpart who plays Mr Knightley is 10 years her senior it could work well. But they will have to take pains as she is a blonde (at least that is how she is on her portfolio photo on IMDb), to not let her come across as a stupid vain spoilt girl. The stigma of the dumb or nasty blonde is very much instilled in the common brain and therefore a blonde Emma can come across as the opposite of what she is: stupid. She must be intelligent, but vain because of which she does not see and does not want to see she is wrong. Gwyneth Paltrow also came across as a spoilt girl with not a lot of intelligence, but that is what Emma is just not and that is also what makes the whole thing so entertaining.

Mr (George) Knightley: Mark Strong and Jeremy Northam had a go at this one. Although both actors looked good for the part (no real outer features are supposed to be there, as in most Austen characters), Mark Strong was the better one, though only for his speeches. What needs to be said about Strong is that he was slightly more believable to be a lot older and to have held Emma in his arms when she was born. Though Jeremy Northam was older than Mark Strong, he looked a lot younger, but maybe because of his clothing which was rather light. Mark Strong’s, like Darcy’s a year before, was rather dark. Contrasted with Frank Churchill, Knightley looks a lot older. Other than this, Northam’s Knightley was not Austen’s Knighltey not even remotely. Mr (George) Knightley is a man who is intelligent and quiet, and who speaks truth, only truth. He will not speak unless it is necessary. Pointless conversation is not for him. In the end, even when proposing he says: ‘I can’t make speeches.’ Indeed, he loves Emma and that’s it. He will not tart his feelings up, nor will he do them injustice. When he feels he must speak he tells Emma plainly what is on his heart. He is sharply contrasted with a Mr Elton who professes to love Emma deeply and when she rejects him, takes another wife within weeks. The latter is talkative, but not truthful as Frank Churchill In a way. Strong’s Knightley was Austen’s Knightley. Northam’s Knightley did not even come close to the quiet intelligent truth-speaking man. Also his level of propriety was too low. Grabbing Emma by the arm in order to be able to tell her something after the Box Hill party was not done in the 19th century, although it might be done now. In the original and the A&E adaptation Knightley only tells her she was wrong and hands her into her carriage. That is a vast difference to Knightley who looses it, yells at Emma and walks off in a huff. Emotions were not to be shown. In that, Northam’s Knightley was much too emotional at times. One capital mistake that the Miramax adaptation made was making out to have Knightley going to London in order to speak with his brother about a ‘delicate matter’ (i.e. his marriage). This was certainly not the aim of his trip to Brunswig Square. Far from even. Of course it does highlight the Harriet-problem in Emma’s head, but it stands no doubt that Knightley did not at all have any intention of marrying when he left. As in much of Austen’s books, reflection leads to salvation; reflection leads to logic and logic offers the solution; giving the mind its power of decision, leads to good decisions. It is like that for Darcy, Elizabeth, Marian, Willoughby, Elenor, Wentworth and here, Knightley and Emma. It is important that the public does not get into Emma’s frame of mind as that is totally wrong. If the audience gets there, the whole film/novel looses its irony. This did not feature at all in the Miramax adaptation and thus did its original short in a big way. This time it will be Jonny Lee Miller who takes on the role. He is ten years Romola Garai’s senior, so it is plausible that he held her as a baby. If they now let him speak sensibly and only when he must, then it could come in order.

Between Emma Woodhouse and George Knightley there is also a large degree of fighting with words. One might say that it is a fight of two personalities who think too much in the same way although on a different level: opposites attract while equals push each other away. Although both come across as different, they are very much alike. Both are convinced of their own superiority and of their own opinion being right. In chapter 8 of the book they discuss Harriet and her superiority (Emma) or inferiority (Knightley). Emma sees her as superior because ‘surely she has a gentleman-father’, something which will turn out not to be true because in the end she seems to be the illegitimate daughter of a tradesman. Knightley finds her inferior because she does not know much and has no connections. Although he is right on the connection-front, he will have to re-adjust his opinion about her when he has danced with her at the Westons’ ball. Emma and Knightley can only attract each other at the end, when they have both experienced what it is to be wrong. Although it seems that Emma would suit Churchill better because they have both a very open personality, their minds are totally not alike (she is intelligent, he a dandy); they would not know what to tell each other after the honeymoon. The duality Emma-Knightley came very much across in the A&E-version again, but subtlety is clearly not given to Miramax. They made Emma rather a light comedy without deeper themes and certainly not with a fight of minds involved.

Mr Elton: Dominic Rowan and Alan Cumming had a stab. Although Alan Cumming was slightly more laughable directly, Dominic Rowan was more subtly so. ‘Indeed, Augusta’ was his catch-phrase and it really summed up his whole personality. He is a man of weak mind who seeks inevitably to be dominated by his future wife. He firstly goes for Emma (superior in strength of mind certainly), who actually paired him up in her mind with Harriet (what a view of him she has!), then he takes this horribly vain overbearing society girl. When Augusta complains of ‘puppies’ at the Westons’ ball we might ask what the hell she means, because she herself married one. But then, she probably doesn’t notice because she doesn’t listen anyway. His weakness of mind also makes him gullible as to his conduct after his marriage. It is clear that it is his wife who influenced him when at the Westons’ ball he refuses to dance with Harriet, obviously out of contempt with her status and out of personal contempt for Emma (as if being rejected is a personal cause for feud, or would it have to do with his vanity being hurt?). Miramax tried to have this come across, but did not totally succeed as the Elton-couple rather turns out to be largely made up of Mrs Elton. In the A&E-adaptation they turn out a conceited couple which might be closer to the truth. What is more is that Rowan’s Mr Elton was much more proper in his proposal of marriage in the carriage. Cumming’s Mr Elton followed Emma too much about in her carriage. Austen’s proposals are a happening of words, not of deeds and as such Cumming’s Mr Elton was highly improper. Although he was a little improper for Austen too, Cumming’s Elton was too overbearing in persisting. This time Mr Elton will be played by Blake Ritson. He looks good, so he can have enough reason to believe that he can be vain. He is 4 years older than Emma. And also than his future wife played by Christina Cole who is as old as Emma’s actress.

Mrs Elton: Lucy Robinson and Juliet Stevenson gave this one a try. Although both Mrs Eltons were equally annoying and overbearing, I found still Robinson’s version more convincing. Robinson’s Mrs Elton was less rude in her overbearing streak. She at least let her husband the time to say: ‘Indeed, Augusta’, something which Mr Elton was denied in Miramax’s adaptation at the cost of Mr Elton’s ridiculous nature as dominated man in a time of male supremacy. Although Miramax let her vanity come across in sentences like ‘I wouldn’t say I am beautiful, but my friends do say I am actually’, it becomes boring after a while. This is not Mrs Elton. Mrs Elton actually thinks herself the focal point of Highbury and comports herself to that notion, to the great detriment of Emma, who might just feel vexed in her vanity too by that as she is no doubt the focal point of Highbury with her status as gentleman’s daughter (how dare Mrs Elton!). Mrs Elton’s vanity does not stop at outer things like beauty, taste in music etc, it carries on in her total image of herself. Miramax stopped at the surface (praising herself by putting other people’s comments forward), but A&E carried on by making her think of herself as the reference in Highbury, as in Austen’s original. Christina Cole will take on the role in the new adaptation. She is also a blonde, which I think more appropriate for her than for Emma. A nasty character (the vain bitch of little intelligence) is easier as a blonde, although it will be very difficult to better Robinson’s performance. What’s more is that Cole also played Blanche Ingram in the last Jane Eyre adaptation of 2006 and Caroline Bingley in ITV’s Lost in Austen. She did not do badly in either of the two, so she promises to be a good choice for this part. Certainly if she affords Mrs Elton a large amount of Caroline Bingley with a thick sauce of conceited speech over her. Although, she might prefer to play something else after this. Before you know it, you don’t get any other roles than bitch-roles any more.

Mr Elton’s relationship with his wife is a peculiar one, more so in Austen’s days. Although we don’t really get a lot of impressions from Austen’s side about their actual relationship In terms of private moments, from the time there is a Mrs Elton we do not seem to hear Mr Elton anymore. That says a lot. Davies managed to put that into comedy by giving Mr Elton the catch-phrase ‘Indeed, Augusta’, but in Miramax’s version this look on Elton was totally forgotten but for his being silenced every time he speaks by his wife. This, though funny, is a very un-Austenesk way of dealing with that issue because it was highly improper to silence someone at all. Then Davies’s choice to do it with ‘Indeed, Augusta’ was a much more contemporary one which came across as even more ridiculous as that is mainly the only thing he still says apart from agreeing with his wife in longer terms.

Harriet Smith: Samantha Morton and Toni Collette attempted to portray her. Although Morton was extremely young at the time, she put down a highly convincing Miss Smith. It is hard to picture Collette at all in this role, although she does do her best. However, it is easier to see a small, curly blonde, young girl as stupid (‘Will he pass through Bath as well as Oxford?’) and naïve than a big and buxom girl like Collette is one. The fact that Morton was definitely smaller and a lot younger than Beckinsale made it easier for the viewer to feel that she was naïve and ridiculous. The equality in size between Paltrow and Collette did not afford the contrast a comedy needs. Although Collette did not do badly in portraying a stupid tall girl, it was difficult to see it at once. But in a longer version that might work very well. This time Louise Dylan will attempt the role. Although not much is known, she seems to be a good choice. We will see what she makes of her first big role on TV.

Mr Frank Churchill: Raymond Coulthard and Ewan McGregor had a go at this role. Clearly the better of the two was here Coulthard’s Churchill. Ewan McGregor I found very unconvincing as the endearing, handsome and mirthful Frank Churchill. McGregor himself might not have had anything to do with this, though. He had to play a part that was totally misinterpreted. In Miramax’s version, Frank Churchill was a little bit of a fraud: he courts Emma while he has no intentions, he sings with Emma, he comes up with the scheme that Mr Dixon in fact was the one to send the pianoforte. Austen’s Frank Churchill was none of that. She intended him to be an honourable and sensitive young man, much like his father, with a greatly positive and mirthful look on life. He falls in love with Jane Fairfax, a girl of inferior descent, and asks her to marry him. However, he is conscious of the fact that his aunt will never allow him to marry or even worse, will take away his inheritance. In that case, he is nowhere, because his father’s fortune is not big enough. So, he decides to wait and tries to see his Jane whenever he can (once a year). When his aunt lets him go to his father from Yorkshire, he subtly courts Jane, not least by going off on a whim to London ‘to get his hair cut’ in order to buy her a pianoforte. When his aunt then finally moves to Richmond where she will die, he comes every day and courts his Jane despite giving another impression to others. The most ridiculous things pass, one of which is the fixing of Jane’s grandmother’s spectacles (this maybe symbolically so as he will have the power later to re-adjust the image he has left). It takes an awfully long time. The most endearing part of his courtship is when he sings with Jane and compliments her on her hairdo, although he makes out that he finds it extremely strange. One feels for him when he has to stop singing with her that evening, because it is the only time they can really be together without raising suspicion. It is also very very moving that he always takes up a place where he can see her (opposite her or at least far enough away in order to be able to observe her as that is the only thing he can do undisturbed). Despite his two-faced façade, Churchill actually never tells a lie about Jane. The most difficult part for him in the beginning is to redirect the attention from himself to another when it comes to Jane in Weymouth. If people can suspect Jane of having an affair with Mr Dixon, they can suspect him. He does that redirection very cleverly: by letting Emma make her mind up about things. He knows she will never think straight away about himself as a possible suitor and source for the pianoforte (despite his trip to London), because of her feel for status, so he feeds her thoughts much as she fed Harriet’s about Mr Martin. And when he then goes off to buy Jane’s pianoforte, he enforces this suspicion of others by putting Irish songs in the packet, too. Despite that two-faced façade, Austen manages to redeem him. His last letter to Mrs Weston, clarifying a great deal (not only about his secret engagement and the trouble it ran in when Jane was having a hard time), states that he courted Emma knowing that she was never truly in love with him. That is amazing because she herself at a certain time believed that she was in love with him, which was not really true. He was on the verge of confiding in her, but did not. Particularly his knowledge of Emma (that he could never penetrate her heart) highlights him as an extremely sensitive and honourable man, much like Mr Knightley, but unreserved. When he then praises Jane while talking to Emma, it really takes the reader’s breath away. You wish him well. He is an extremely positive and loveable figure (ironically so as he has conned everyone yet everyone still loves him) and Davies and Coulthard did him great justice. It will be very hard to equal or better that performance for Rupert Evans, although he does not look bad for the part.

Jane Fairfax: Olivia Williams and Polly Walker both portrayed this character. Although Polly Walker did her best, again A&E managed to put Williams better in her role. They chose a slightly less noticeable actress to play the part of a very unnoticeable reserved girl. Jane Fairfax is one who rarely speaks, if only for the fact that her aunt Miss Bates continuously talks over her… But she should still be worthy and beautiful enough to claim a Mr Frank Churchill as hers… In short, she should be attractive enough from afar to be able to be likely to have been noticed by Churchill in the first place. She needs to be equally intelligent to keep a quick mind like Frank’s occupied and she must be pleasant in conversation. Despite her seeming lack of feeling, she needs to have storms rage inside her (like Elenor of Sense and Sensibility). That duality is not really easy to play, certainly not if one has to come across as reserved, but I think it rather asks the writer to write the appropriate scenes for that… In the next adaptation it will be Laura Pyper who will take on the role. It could be good, because she seems sweet enough, if she has a reserved part to play. They should however get rid of the fringe, because in Austen’s days they did not exist. Although, with some curling irons that is quickly solved. Auburn hair for a Jane Fairfax is certainly not a nono, although she should not come across as smarter than a blonde Emma as there is then a danger of Emma coming across as a blonde bimbo which she is definitely not…

Frank Churchill and Jane Fairfax’s relationship is a peculiar one too. She is reserved, he is totally not, and still the two found each other; he fell violently in love and is prepared to risk all, she is conscious of her inferior nature and starts to doubt his love for her. At the start, Frank professes that it is not possible to love one who is reserved… How wrong Emma will be inn believing it. That, though, highlights the typical Austenesk duality between sense and sensibility. Wherever either of the two takes the foreground, things go wrong.

Miss Bates: Prunella Scales and Sophie Thompson. Although both Miss Bateses were laughable, as they should be, Scales was the more Austenesk one. Her incessant talking was slightly more incessant than Thompson’s one. Miramax had a good try in making her ridiculous, but Davies managed it in a more authentic manner. Like Mr Knightley says to Emma, Miss Bates’s fate is a sad one. She knows it and it is as if she does not want to stop talking because if she stops she might dwell on her sad state of affairs. She was once a girl with a fortune, but sunk as she did not marry and now cares for her mother on a small income which compels others to charity. She always dwells on the ‘good neighbours’ she has, but deep inside feels probably mortified at the thought that she now has to in fact rely on them. She cannot afford to quarrel with Emma after the latter’s nasty remark on Box Hill. That kind of sadness under the superficial gaiety she displays lavishly was certainly present in Prunella Scales’s superior performance. Miss Bates was toned down by Miramax (again) to a laughable girl with glasses. Also Scales’s voice was more suited to the part (not that Thompson can help that). For the next adaptation it will be Tamsin Greig who attempts the role. I do have to admit, I don’t really hold good hopes for this casting. She might be a very good actress, but she is much too young, or at least too young looking (that is a compliment). Miss Bates was at least 40 and as such was an old woman. This beautiful woman of 42 looks at least only 32 and taken into account that people looked much older then than they look now at the age of 40, I don’t think this was a good cast. But we will see what she/they make of it. It is a great part to play and it could work, if she is allowed her long and boring speeches and if she is adorned with a cap that hides her black hair or a wig that makes her hair grey.

Mrs Bates: Sylvia Barter and Phyllida Law played the deaf woman. Although both looked good in their wordless role, maybe here, Miramax did a good thing in making her really look bored with her own daughter. Although she should not be able to hear her, at a certain time Miss Bates honestly makes the (slightly ironic) remark that ‘[her] mother hears everything Jane says’ because ‘she speaks so clearly’. Maybe Mrs Bates was just making out she couldn’t hear her daughter… But then again, we should also acknowledge what the consequence of being hard of hearing was in Austen’s days: people who were deaf (to start with the deaf-and-dumb) were considered not to understand what was going on. They were considered as mentally deficient and so did not learn to read. Of course, this does not apply to Mrs Bates, but being hard of hearing would have got her a stigma as not being able to participate and thus being obsolete. The only thing she does do, in the novel, is occupy Mr Woodhouse when Emma is out… He needs a stick to talk to so to say and Mrs Bates will supply it, because she can’t hear him anyway so there will be no danger of boring her (not that anyone listens to him). I think Miramax could actually have enhanced the mentally deficient image by making her daughter shout single words at her (‘Pork!’) rather than nothing or whole sentences and making the woman in question look excluded and bored. In that sense A&E left a great possibility, but I suppose they rather focused on Miss Bates instead as being more entertaining given the short amount of time the film was afforded. Nothing is known about the actress who will play Mrs Bates yet. If there isn’t one, it will be a total shame, certainly as the amount of time does afford a chance for a Mrs Bates to be occupied in her deafness. We will see.

Mr Woodhouse: Bernard Hepton and Denys Hawthorne played the very concerned old man. Bernard Hepton was clearly the better one (again). Mr Woodhouse is concerned with everyone’s health and is moving that way, but at the same time he is also a typically old person who is wrapped up in his own existence and time too much. He does not like change and feels that he has been deserted by Miss Taylor when she got married to Mr Weston, was deserted by Isabella first when she married Mr John Knightley, and now to his great detriment Nr Knightley also plotted against him by taking Emma for himself. It is ridiculous but nonetheless endearing… I found that the A&E version of Mr Woodhouse by Bernard Hepton was the better one. He was slightly more believable being weak and sleeping an awful lot of the time. Denys Hawthorne was too able and therefore not really believable in a character that is a little scared of the outside world. The next Mr Woodhouse will be played by Michael Gambon. He looks a little young for the role, but with older clothing, it works (an actor still has to be able to move in order to be able to do his work). As he played Gandalf in the Harry Potter-series we can see him as a sufficiently old man. He is certainly able to do it. Now only still a good part…

Mrs Weston/Miss Taylor: Samantha Bond and Greta Scacchi gave this woman a go. I don’t think any of those two came across exactly like Mrs Weston from the original Emma… Mrs Weston is Emma’s best friend and former governess, but that has its consequences: instead of being a good teacher, she left Emma much to herself and as a result Emma turned out quite spoilt. Unlike Knightley who does not give in, Mrs Weston gave in too much and therefore Emma’s projects turn out unfinished… If anyone is really to blame for Emma’s arrogance in thinking she is always right, it is Mrs Weston who did not profess truth (as Knightley), but always agreed with her. She is also the one to tell Emma that Knightley has affection for Jane and she is the one who matches Emma with Churchill. We wonder where the match-making in Emma’s head and the courtship ideas came from… Mrs Weston is actually a great laugh because she is as wrong as Emma and her husband. Not only in putting Emma next to Churchill, but also in her image of the world. Fortunately Emma was quite intelligent, otherwise she would have ended up as stupid as Harriet. Both A&E and Miramax’s Mrs Weston were rather nice friends of Emma’s, not corrupting forces like the original. It is mainly down to the fact that Emma has no mother, that the teacher had a double role to fulfil: the role of teacher and wise loving counsel. It is that where Mrs Weston failed miserably in being too indulging. As Austen was also occupied with the issue ‘education’ we can presume that here as well, she made an irony towards the type of governesses that were around… In the subsequent adaptation it is Jodhi May who will give Mrs Weston a face. Although I have seen her before in Einstein end Eddington, there she had a small role. Probably she will suit the role in looks, but it is mainly her part that needs to be ironic enough. We will hope that Sandy Welch wrote the above in Mrs Weston’s part.

Mr Weston: James Hazeldine and James Cosmo put him on the scene. Although both characterisations were good enough, James Cosmo had a capital mistake on his face in the form of a moustache. As far as I recall, I have never seen a moustache in a period drama of Austen. Because there were no moustaches. Slightly longer hair, huge whiskers (in somewhat later days) did exist for men, but all men were clean shaven. It was a sign of wealth that you could afford to shave every day. Mr Weston is an extremely nice man, but also a little too forgiving for his son and in-laws as they took his son away out of pride after the death of his wife. It is sad really that he doesn’t see that. He should come across as a little naïve for his age. We can see a little how he must have been 20 years prior to when the story starts when Frank Churchill comes on the scene again… In the next adaptation it will be Robert Bathurst who takes on the role. I hold hopes for him, although he looks a little young for his role…

Then there is still a last pair to be talked of, or at least the male part of that:

Isabella and Mr John Knightley: Isabella is not that important as she barely says a few words. But Mr John Knightley is, though. He is a little Mr Palmer (Sense and Sensibility), although not out of humour because of his wife, just not really disposed to be nice in order to humour everyone. He is also one ‘who speaks truth’, like his brother and the two Mr Knightleys get on very well with each other. No doubt speaking truth to each other. He is a realistic person, being a barrister in London, and he speaks very plain to Emma. Guy Henry and Brian Capron played this role. I seem to remember that Guy Henry was better because he was allowed to play the role of ‘spoilsport’ at the Christmas party of the Westons when it starts to snow, but was also the nice brother-in-law in his first scene. Although, nothing disturbed me in Capron’s role. What I did miss in the two versions was the ‘admirable’ intervention of ‘the two Mr Knightleys’ when the turkey-thieves strike again. It is the reason why Mr Woodhouse finally sees that an able man in the house might be favourable and that Mr Knightley is actually the man they need; it because of that admirable intervention as brothers that Mr Woodhouse is settled with the marriage of Emma in his mind. It would be lovely to have that in the next adaptation although it might be too boring to have something more after the conclusion… In the next adaptation it is Dan Fredenburgh who will take on the role. Although I think he might be too young for a man with several children and a profession as barrister, we will see what he makes of it. On the other hand Henry was also quite young-looking when he played the part and it is certainly true that Jonny Lee Miller and he could be brothers.

What I am really anxious for is the interpretation Sandy Welch is going to give Austen’s creation. After having seen her interpretation of Jane Eyre in 2006, I don’t hold much hope. I found she misinterpreted Rochester’s part and she destroyed a great deal of the symbolic layer of the book, only briefly alluding to The Beauty and the Beast in the beginning, but not carrying it on. Brontë was a very well read woman and she did not just tell a story. She told a story within a whole load of references and she made her book so deep that it is difficult to see the whole picture. Yet, it is not impossible to give it the right interpretation without actually carrying the whole thing to the full (A&E 1997). Sandy Welch, though, misinterpreted Rochester’s part and made him a tragic wretch all the way through and made Jane one after her shattered wedding. Neither of the characters actually mature, and that is what should happen. Not only in Jane, but also in Rochester. It is dangerous to read a classic merely on the story level and as such, a lot of Austen goes amiss when she is read on just that level. ITV’s adaptation of Persuasion in 2007 made such a drama of it, that one could not even recognise Austen’s tone in the original. Even the parts that should be sad or very serious, are not in Austen’s books. Because of some peculiar process, she succeeds in keeping her story interesting and funny, even at sad moments. It is the ironic thoughts of the main character and sometimes the minor ones too that make a serious situation ridiculous. In Pride and Prejudice it is the pride of both Elizabeth and Darcy that makes the first proposal not a drama, but a total cock-up of great proportion. He asks why she refuses him after professing that she is his inferior and she cries after refusing him, despite the fact that she hates him… In Emma, however, the same 'I am right'-mode is a little more difficult, certainly on film, as her arrogance and convictions take place on an exclusively personal level. Although Mrs Weston is a good friend, she is unavailable at the start because she is on honeymoon. Harriet, Emma’s new friend, takes (unwittingly) part in the matchmaking scheme, so she can’t serve as ‘talking-prop’ in order to reveal Emma’s thoughts. (Elizabeth could talk to Jane and reveal her views thus exposing her personality, Emma cannot talk to Harriet, nor to Mrs Weston). For the first part of the story Emma has no talking-prop and it is a problem because the start is important to get the character known to the viewer. Davies solved that question through making Emma dream up images from time to time. This was great, but one can’t really repeat what has been done before. Miramax did it with a diary, but that takes interesting time away from the film.. I am eager to see how they are going to solve that problem.

I hope Sandy Welch took a leaf out of Davies’s book and considered wider contemporary contexts. What I certainly do hope most heartily is that she did not get guided by feminist interpretations of Austen, as they are without context. Austen is about wit, satire and the human psyche, not about women alone. As such, Emma might be Emma’s protagonist, but Mr Knightley is that too and the two of them go through a process of emotional growth. Austen is about the whole of society then and the people in it (how they are affected, what they are taught to think), and not about the protagonist herself. I hope she got that, and then, we can see another 1995 triumph.